Haaienvinnensoep is ook slecht voor de gezondheid

Geschreven op 13 juli 2012 om 20:00 uur door 7

Haaienvinnensoep doet niet alleen de zaak van haaien geen goed. Ook wij mensen lopen een gezondheidsrisico als we de soep nuttigen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek.

Haaienvinnensoep is al eeuwen een delicatesse in Azië. Het is het besef te kunnen heersen over zulk een groot en machtig dier dat het eten van dit luxeproduct zo populair maakt, vooral bij de hogere klassen. Een kom haaienvinnensoep kan namelijk al snel hoog oplopen in prijs, tot zelfs 100 euro. Het laatste decennium is de welvaart in vooral China enorm gestegen; de middenklasse heeft meer geld dan ooit en vordert alle dingen die omgeven zijn met een zweem van status. Haaienvinnensoep wordt geserveerd tijdens bijzondere gelegenheden, zoals bruiloften, als teken van weelde en prestige.

In beslag genomen vinnen van haaien. Foto: NOAA (via Wikimedia Commons).

Neurotoxine
Onderzoekers hebben nu aangetoond dat haaienvinnen grote hoeveelheden bevatten van het neurotoxine β-N-methylamino-L-alanine, of kortweg BMAA. Zeven soorten haaien uit de kustwateren van Zuid-Florida werden geanalyseerd op de aanwezigheid van het neurotoxine met behulp van High Performance Liquid Chromatography en fluorescentiedetectie. De resultaten tonen hoge concentraties aan van BMAA in alle bestudeerde haaiensoorten, vooral in de vinnen, nieren en lever en in beperkte mate ook in spierweefsel.

Voorzichtigheid
BMAA wordt geproduceerd door verschillende soorten vrijlevende cyanobacteriën en cyanobacteriële symbionten. Er werd al voldoende gepubliceerd over de negatieve effecten van cyanobacteriën op organismen dat er reden genoeg is om een voorzichtige houding aan te nemen bij de vorming van algenbloei in recreatie- of zeewater. Bij algenbloei komen grote hoeveelheden cyanobacteriën massaal tot ontwikkeling, waarbij zoveel zuurstof wordt onttrokken aan het water dat vissen letterlijk stikken. Het grote gevaar schuilt echter in de eigenschap van cyanobacteriën om gifstoffen te produceren, het gaat om neurotoxines, cytotoxines, hepatotoxines en dermatotoxines.

Alzheimer
Het neurotoxine BMAA wordt in verband gebracht met de ziekte van Alzheimer, amyotrofe laterale sclerose (ALS) en andere neurodegeneratieve aandoeningen. Waarschijnlijk is dit toxine de voornaamste doodsoorzaak bij inwoners van het eiland Guam. Zij krijgen de gifstof binnen met producten van een palmvaren waarvan de wortels in symbiose leven met cyanobacteriën.

Geen algenbloei, wel BMAA
Eerder was BMAA al ontdekt in verschillende schaaldieren en vissen. Omdat haaien behoren tot het hoogste trofische niveau in de voedselketen (toppredatoren), kunnen zij BMAA verzamelen bij actieve blootstelling aan gebieden met algenbloei. Wat ook interessant is: hoge concentraties BMAA werden gevonden in de vinnen van haaien uit gebieden zonder algenbloei. Dit is mogelijk omdat haaien zich veel verplaatsen tussen verschillende habitats; het is erg waarschijnlijk dat zij zich constant in en uit gebieden met algenbloei bewegen.

Een witte haai. Foto: Terry Goss (via Wikimedia Commons).

Kwik
Omdat haaien er ook al om bekend staan dat zij gemakkelijk kwik en andere zware metalen opstapelen, hebben de onderzoekers dan ook hun bedenkingen bij de consumptie van haaienvinnensoep. Het besluit van het onderzoeksrapport luidt dat ‘humaan verbruik van haaienvinnen gezondheidsrisico’s inhoudt inzake BMAA, vooral in combinatie met kwik of andere toxines.’

Een winkel vol met vinnen van haaien. Foto: greggman (via Wikimedia Commons).

Overconsumptie
Wanneer we minder haaienvinnensoep nuttigen, dan snijdt het mes aan twee kanten: het doet onze gezondheid, maar ook de haaienpopulatie zelf goed. Haaien behoren tot de meest bedreigde soorten van alle zeedieren. Van haaien wordt, net zoals van tonijn en zwaardvis, ondertussen meer gevangen dan de natuur aankan. In de afgelopen 30 jaar zijn de haaienpopulaties wereldwijd gemiddeld met zo’n 65 tot 80 procent afgenomen, de commercieel meest interessante soorten zelfs met meer dan 95 procent.

Bakstenen muur
Aangezien haaien functioneren als toppredator zijn zij vitaal voor het ecosysteem van de oceanen. Peter Knights, directeur van WildAid International, vergelijkt het ecosysteem van de oceanen met een bakstenen muur: neem er enkele bakstenen uit en de zaak stort in. Dat is ook logisch omdat deze systemen zich over miljoenen jaren hebben kunnen evolueren. Er zijn al zo’n slordige 400 miljoen jaar haaien aanwezig in onze oceanen – lang vooraleer de eerste dinosauriërs op aarde verschenen. De snelle slachtpartij van haaien, en van andere zeedieren, in met name de laatste decennia ontwricht dan ook het subtiele evenwicht dat heerst tussen de verschillende organismen in de voedselketen. Haaienpopulaties zijn dan nog eens extra kwetsbaar voor overbevissing omdat zij een erg trage levenscyclus hebben, een lange draagtijd en een beperkt aantal nakomelingen.

Bijvangst
Haaien worden vaak ook gevangen als bijvangst, tijdens de jacht op andere vissoorten. Vroeger werden de haaien terug in het water gegooid. Tegenwoordig echter is het niet eens slecht nieuws als je een haai op je dek krijgt; een onvoorziene haai wordt vaak zelfs als een bonus gezien. De vinnen worden afgesneden (‘finning‘) en het verminkte dier wordt teruggegooid in zee. Het dier leeft zelfs nog in de meeste gevallen en sterft een gruwelijke dood. Geschat wordt dat de jaarlijkse bijvangst aan haaien 50 miljoen exemplaren (!) benadert.

Het snel slinkende aantal haaien is op zichzelf al een goede reden om de haaienvinnensoep van het menu te halen. Maar onderzoekers voegen daar nu dus heel voorzichtig nog een tweede argument aan toe: onze eigen gezondheid.

Bovenstaand artikel is geschreven door Danny Haelewaters (1983). Haelewaters is vanaf juli 2012 als PhD-student werkzaam aan het Farlow Herbarium (van de Harvard University Herbaria, Cambridge – USA). Vanaf 1 september kunt u nog veel meer van zijn werk en andere zaken die hem bezighouden lezen. Hij gaat dan namelijk op Scientias.nl aan de slag als columnist. Meer lezen van Danny? Kijk dan ook eens op zijn eigen site.

Fout(je) gevonden? Meld het ons!
Bronmateriaal:
- Brand L.E., Pablo J., Compton A., Hammerschlag N. & D.C. Mash, 2010. Cyanobacterial blooms and the occurrence of the neurotoxin, beta-N-methylamino-L-alanine (BMAA), in South Florida aquatic food webs. Harmful Algae 9: 620-635.
- Cox P.A., Banack S.A. & S.J. Murch, 2003. Biomagnification of cyanobacterial neurotoxins and neurodegenerative disease among the Chamorro people of Guam. Proceedings of the National Academy of Sciences 100: 13380-13383.
-Cox P.A. & O.W. Sacks, 2002. Cycad neurotoxins, consumption of flying foxes, and ALS-PDC disease in Guam. Neurology 58: 956-959.
- Hayden T., 2007. Planeet Aarde 2008. Verslag van een veranderende wereld. G+J Publishing C.V., Diemem (Nederland): 1-126.
- Jackson J.B.C., 2008. Ecological extinction and evolution in the brave new ocean. Proceedings of the National Academy of Sciences 105: 11458-11465.
- Kingma I. & R. Voorhuis, 2008. Stop! Red de haai van de ondergang. In: Winkel, D. Wat is er mis met vis?! En visolie… en wat U kunt doen. Elmar, Rijswijk (Nederland): 1-240.
- Metcalf J.S. & G.A. Codd, 2009. Cyanobacteria, neurotoxins and water resources: Are there implications for human neurodegenerative disease? Amyotrophic Lateral Sclerosis, Supp. 2: 74-78.
- Mondo K., Hammerschlag N., Basile M., Pablo J., Banack S.A. & D.C. Mash, 2012. Cyanobacterial neurotoxin β-N-methylamino-L-alanine (BMAA) in shark fins. Marine Drugs 10: 509-520.
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Conveyor belt sushi (via Wikimedia Commons).
  • moosenl

    Beter is het dit verhaal te publiceren in landen waar men vist, nee deze dieren afslacht,

  • Niemand

    Ik zou zeggen mooi stuk, heb trouwens ooit vele jaren geleden haaienvinnensoep gegeten-gedronken, was best lekker maar zou het niet opnieuw doen.

    Toch even een opmerking, ik neem aan dat men de zgn rode algen bedoelt, deze zijn uitermate giftig eenderzijds, anderzijds nemen ze id al het zuurstof uit het water waar ze bloeien.
    Ik zie dus niet echt in waarom haaien in en uit deze algen (rode) zouden gaan zwemmen, gezien er geen zuurstof aanwezig is.
    Haaien slaan net als alle andere vissen en waterdieren op de vlucht, dit is meermaals waargenomen voor de Amerikaanse kusten waar zulke rode algen plagen met de jaren toenemen, deze kunnen zelfs een paar vierkante km groot zijn.

    Ik neem wel aan gezien haaien ook aas-eters zijn, dat ze de kadavers zullen eten van de andere gestorven vissen, tengevolge van 1/ vergiftiging van die algen 2/ zuurstof gebrek door die algen.
    Ik lees ook dat de waarnemingen-proeven gedaan zijn voor de Amerikaanse kusten, zover dat ik weet is dat verre van Asia te noemen.
    Dus men veronderstelt dat het met de Aziatische haaien populatie’s het zelfde gaat zijn, eerst daar naartoe en onderzoek doen, voor men daar uitspraak over doet.
    Maar eerlijk gezegd zal het in Asia zeker al niet beter gesteld zijn, gezien de industriële vervuiling daar ook welig tiert.

    Moose, het is sinds enkele jaren dat er in China wetten zijn die het eten en handelen van hondenvlees verbied.
    Ondanks dat de vraag door die wetten is afgenomen, word er nog steeds in hondenvlees gehandeld en word het ook nog steeds gegeten, is de prijs er van de hoogte in gegaan.
    MAW, of men het nu verbied al dan niet, het zal steeds gebeuren, in het geval van de haaien..tot er geen haai meer overblijft, of men zal al heel drastische maatregelen moeten nemen…en dan nog.
    Kijk maar naar Japan en Noorwegen bv, beide vangen nog steeds walvissen, Japan doen het zelfs onder het mom van wetenschappelijk onderzoek.

    • lvg

      Vloeiend geschreven stuk, maar hier wordt wel een loopje genomen met de wetenschap.
      Het is gewoon een betoog voor het behoud en bescherming van de haaien.

      “Eerder was BMAA al ontdekt in verschillende schaaldieren en vissen.”
      Als gesteld wordt dat haaienvinnensoep slecht is voor de gezondheid, dan moet gesproken worden over welke concentraties BMAA het gaat, deze vergelijken met BMAA in andere zeedieren, de gevolgen van verschillende BMAA concentraties bespreken,…

      “Omdat haaien er ook al om bekend staan dat zij gemakkelijk kwik en
      andere zware metalen opstapelen, hebben de onderzoekers dan ook hun
      bedenkingen bij de consumptie van haaienvinnensoep. Het besluit van het
      onderzoeksrapport luidt dat ‘humaan verbruik van haaienvinnen
      gezondheidsrisico’s inhoudt inzake BMAA, vooral in combinatie met kwik
      of andere toxines.’ ”
      Is dat dan niet ook het geval bij verschillende zeedieren?

      Waarom geen betoog om geen vissen meer te eten, wegens BMAA, kwik en andere verontreinigingen? Of ook geen vlees wegens hormonen, antibiotica,…

      De afslachting van de haaien, en dan zeker het afsnijden van de vinnen en terugwerpen van de dieren, is verschrikkelijk. Ik heb nog nooit haaivinnensoep gezien en zal dat nooit in mijn bord vinden.
      Maar een stelling dat haaivinnensoep slecht is voor de gezondheid is onwetenschappelijk als niet gesproken wordt over concentraties, de gevolgen in functie van de concentratie en de concentratie in andere zeedieren van het betreffende BMMA.

      • http://www.facebook.com/dannyhaelewaters Danny Haelewaters

        Concentraties BMAA en meer details over de functie van het neurotoxine zijn te vinden in het volgende wetenschappelijke (peer-review) artikel: Mondo K., Hammerschlag N., Basile M., Pablo J., Banack S.A. & D.C. Mash, 2012. Cyanobacterial neurotoxin β-N-methylamino-L-alanine (BMAA) in shark fins. Marine Drugs 10: 509-520.

        Artikels over de aanwezigheid van BMAA in vissen, schaaldieren en nog andere invertebrate organismen op verschillende plaatsen:
        - Jonasson S., Eriksson J., Berntzon L., Spacil Z., Ilag L.L., Ronnevi L., Rasmussen, U. & B. Bergman, 2010. Transfer of a cyanobacterial neurotoxin within a temperate aquatic ecosystem suggests pathways for human exposure. Proceedings of the National Academy of Sciences 107: 9252–9257.
        -Brand L.E., Pablo J., Compton A., Hammerschlag N. & D.C. Mash, 2010. Cyanobacterial blooms and the occurrence of the neurotoxin, beta-N-methylamino-L-alanine (BMAA), in South Florida aquatic food webs. Harmful Algae 9: 620–635.

        Ik ben zelf bioloog en tracht dan ook géén “loopjes met de wetenschap” te nemen. Ik baseer me op wetenschappelijke artikels. Naar mijn gevoel moet je op een website als deze, die voornamelijk populariserend werkt, niet komen aandraven met concentraties die weinig of niets zeggen voor de meesten en/of oneindige vergelijkingen met andere situaties/organismen. Het stuk moet interessant en vloeiend leesbaar blijven. Als je als lezer dan twijfelt aan de juistheid of de wetenschappelijke waarde van het stuk, kan je altijd zelf op zoek gaan naar de in het artikel genoemde getallen en feiten. Ik heb deze alvast gewoon geplukt uit een aantal recente onderzoeken.

  • http://www.facebook.com/dannyhaelewaters Danny Haelewaters

    Cyanobacteriën zijn geen rode algen. Soms worden ze (verkeerdelijk!) blauwalgen genoemd, maar het zijn wel degelijk bacteriën.
    Eigenlijk is het ook beter om te spreken over cyanobacteriënbloei dan over algenbloei, maar iedereen kent dat woord nu eenmaal zo. Cyanobacteriën komen altijd voor, maar het zijn slechts bepaalde omstandigheden die ervoor zorgen dat er bloei optreedt: hoge temperaturen en hoge concentraties voedingsstoffen (stikstof en fosfor). Enkel bij deze omstandigheden zullen dus plaatselijke problemen ontstaan omtrent zuurstofvoorziening voor andere organismen.

    Het genoemde onderzoek (Mondo et al. 2012) is uitgevoerd op haaien uit kustgebieden van Zuid-Florida. De besluitvorming wordt een beetje geëxtrapoleerd naar de rest van de wereld omdat 1/ cyanobacteriën wereldwijd voorkomen en 2/ zeeën en oceanen wereldwijd vervuild zijn, maar het spreekt voor zich dat meer onderzoek nodig is om dit ook concreet vast te stellen.

    Tenslotte, ook Zuid-Korea heeft recentelijk, tijdens de vergadering van de Internationale Walviscommissie vorige week, verklaard om ook weer op walvissen te willen gaan jagen, uiteraard ook om ‘wetenschappelijke doeleinden’.

  • Niemand

    Haaiendebat heropend na dodelijke aanval in Australië

    Nadat zaterdag voor de westkust van Australië andermaal een surfer doodgebeten werd door een haai, blijft een deel van de stranden er zondag gesloten. De aanval van het dier leidde tot de heropening van het debat over de haai als beschermde soort.

    http://www.hbvl.be/nieuws/wetenschap/aid1207378/haaiendebat-heropend-na-dodelijke-aanval-in-australie.aspx

    PS: als ik dan zo iets lees, dan word ik intriest.

  • Martin Lelystad

    Moet je die haai zien grijnzen op de foto!

© 2009-2013 Scientias.nl.
Adverteren · Stage lopen? · Disclaimer · Sitemap