Het is ongelofelijk hoeveel trucs bedrijven, wetenschappers en overheden tot hun beschikking hebben om statistieken te manipuleren. Scientias.nl komt met tien tips om mensen te bedonderen. Gebruik ze om zelf data te manipuleren, persberichten te vervalsen en de wereld op te lichten.

#1 Verberg de grafiek

Haal geen oude koeien uit de sloot. Verberg gewoon een deel van een grafiek. Stel, u verkoopt televisies. De eerste grafiek laat zien dat het ooit erg goed ging met de televisieverkoop, dat de verkoop daarna kelderde en nu weer een beetje opkrabbelt. Wilt u scoren? Dan moet u het gedeelte voor de verticale blauwe streep weggooien. Wat u overhoudt is alleen de stijgende lijn. Ziet u de kop al voor zich? “Televisieverkoop in grote opmars”. Wetenschappers gebruiken deze techniek om zaken uit het verleden te verwijderen. Zo laten statistieken van de afgelopen honderd jaar zien dat het nog nooit zo warm was op aarde als nu. Maar wie verder kijkt in het verleden ziet dat het tienduizenden jaren geleden warmer was dan nu.

#2 Appels met peren vergelijken

Appels en peren? Vergelijk ze gewoon met elkaar als het u uitkomt! Twee ziekenhuizen – laten we ze het Appel Ziekenhuis en het Peer Ziekenhuis noemen – worden getest door een onderzoekspanel. Wat blijkt: in het Appel Ziekenhuis sterft 6% van alle patiënten, terwijl in het Peer Ziekenhuis 12% van alle patiënten overlijdt. Het Appel Ziekenhuis pakt uit en publiceert een positief persbericht. Maar wat blijkt: het Appel Ziekenhuis is een regionaal ziekenhuis, terwijl het Peer Ziekenhuis een landelijk ziekenhuis is. Het Appel Ziekenhuis heeft niet de faciliteiten om terminale patiënten te helpen en die worden doorgestuurd naar het Peer Ziekenhuis. Het gevolg: het Peer Ziekenhuis krijgt patiënten die zieker zijn en een grotere kans hebben om te overlijden. Het is dus niet eerlijk om te stellen dat het Appel Ziekenhuis beter is voor patiënten. Het is simpelweg appels met peren vergelijken.

#3 Een kant van de zaak

Waar heeft u baat bij: de ene of de andere kant van de zaak? Neem uw kant van het verhaal! In de krant staat het volgende bericht: “45 procent van de auto-ongelukken wordt veroorzaakt door dronken bestuurders”. Hoewel dit natuurlijk heel erg is, staat er niet bij vermeld dat 55% van de auto-ongelukken veroorzaakt wordt door nuchtere chauffeurs.

#4 Neem het gemiddelde

Het gemiddelde is vaak misleidender dan de mediaan. In de krant staat dat een medewerker van Amnesty International gemiddeld 100.000 euro per jaar verdient. Maar wat blijkt: de directeur verdient 1.500.000 euro, terwijl de twintig andere medewerkers moeten leven van een hongerloontje. Wie het gemiddelde neemt, denkt dat iedereen bij Amnesty International goed verdient, terwijl de waarheid anders is. Wie eerlijk is, vermeld de mediaan.

#5 Klein, kleiner, kleinst

Hoe kleiner het testpubliek, hoe minder accuraat de uitkomst. Misschien wel in uw voordeel. Stel, u werpt zes keer een munt op, dan is het mogelijk dat u vijf keer kop krijgt en één keer munt. Betekent dit dat de kans 16 procent is dat een kop-of-munt-worp resulteert in munt? Natuurlijk niet! Hoe vaker u een munt opgooit, hoe accurater het resultaat is. Als het goed is, naderen beide kampen na vele worpen de 50 procent. In een goed onderzoek wordt gebruik gemaakt van een grote doelgroep. Wie een te kleine doelgroep neemt krijgt een te positieve uitslag of een te negatieve uitslag.

#6 Vage cijfers doen het altijd goed

Stel, u verkoopt printers. Uw nieuwste type printer verbruikt tien procent meer inkt dan het vorige type. Maar in vergelijking met printers uit de jaren ’80 verbruikt uw nieuwste type printer 22 procent minder inkt. U kunt er dan voor kiezen om uw printer te promoten met de tekst ‘deze printer verbruikt 22% minder inkt’. Mensen zullen denken: “Hé, dat is weinig.” De zin die u gebruikt is zo vaag als maar kan, maar mensen slikken het.

#7 Kies voor een stijgende lijn

Herinnert u zich nog de eerste tip over de grafiek iets versmallen? Dit kan ook op de andere as van de grafiek. Stel, uw omzet is gestegen van 43.000 euro in 2008 naar 47.000 euro in 2009, dan kunt u een schaal gebruiken van 0 tot 50.000 euro. Het eindresultaat is een zwakke stijgende lijn. Wilt u een scherpe stijgende lijn? Neem dan een schaal van 42.000 tot 48.000. Succes verzekerd!

#8 Percentagepunten of percentages

Een ingewikkelde casus deze keer. Een fabrikant verkocht 52 stereo’s in april, waarvan 33 (of 63 procent) kapot zijn. Van alle stereo’s van alle fabrikanten bleek in april 35 procent kapot te zijn. De fabrikant beweert dat zijn percentage slechts 28 procent boven de rest van de industrie ligt. Dit klopt niet. Het is 28 percentagepunten hoger, niet 28 procent hoger. De basis hier is 35, niet 100. Om het verschil in percentage te berekenen moet 28 gedeeld worden door 35 en dan keer 100. Het blijkt dat de fabrikant 80 procent meer kapotte stereo’s heeft verkocht dan de rest van de industrie.

#9 Manipuleer de vragen

Steun jij België in de poging om Nederland te bevrijden en er democratie te brengen? Of steun jij de onaangekondigde militaire actie van België? Twee dezelfde vragen; twee andere invalshoeken. Vragen zijn gemakkelijk te manipuleren. Het is heel moeilijk om een volledig neutrale vraag te stellen.

#10 Seizoensgebonden vragen

Nog zo’n leuke conclusie: “80% van de mensen draagt het liefst een zwembroek op zijn werk”. Laat de vraag ‘Wilt u een zwembroek dragen op uw werk’ nu net gevraagd zijn op een bloedhete dag. Kortom, de vraag is seizoensgebonden. De juiste conclusie is: “Als het heel warm is, wil 80% het liefst een zwembroek dragen op zijn werk.” Wilt u dat mensen uw ijsjes lekker vinden? Zorg ervoor dat u de test uitvoert op een warme dag en niet in het midden van de winter. Maak gebruik van het seizoen!

Er zijn nog vele andere manieren om statistieken te bedriegen. Weet u een leuke? Plaats deze hieronder als reactie!

Gebaren manipuleren het geheugen van een kind
Volwassenen blijken in staat om tijdens een vraaggesprek de antwoorden van een kind met een simpel handgebaar te manipuleren. Kinderen...

Zeldzame munt van Napoleon III gevonden
Archeologen hebben in Jaffa een zeldzame munt met daarop de Franse keizer Napoleon III gevonden. De munt is in 1856...