Ouderen zijn doorgaans een stuk gemakkelijker op te lichten dan jonge mensen. En wetenschappers hebben daar nu een verklaring voor gevonden. Het brein van ouderen reageert minder sterk op signalen die erop wijzen dat de oplichter onbetrouwbaar is.

De onderzoekers verzamelden 119 ouderen (gemiddeld 68 jaar oud) en 24 jonge mensen (gemiddeld 23 jaar oud). De proefpersonen kregen dertig foto’s van gezichten te zien en moesten aangeven hoe betrouwbaar ze de persoon op de foto achtten. Tussen de foto’s zaten hele betrouwbare gezichten, maar ook neutrale en onbetrouwbare gezichten.

Resultaten
De jongeren en ouderen beoordeelden de betrouwbare en neutrale gezichten op dezelfde manier. Maar bij de onbetrouwbare gezichten veranderde dat. De ouderen beoordeelden de onbetrouwbare gezichten veel vaker dan jongeren als betrouwbaarder. “De meeste oudere volwassenen vertoonden dit effect,” stelt onderzoeker Shelley Taylor. “Ze misten aanwijzingen in het gezicht die toch heel gemakkelijk te onderscheiden waren.”

Onbetrouwbaar gezicht

Hoe ziet een onbetrouwbaar gezicht eruit? Er zijn een aantal kenmerken waaraan u een onbetrouwbaar gezicht kunt herkennen. De lach is bijvoorbeeld onoprecht en het oogcontact is ongewoon.

Nog een experiment
In een tweede experiment ondergingen 23 ouderen (gemiddeld 66 jaar oud) en 21 jonge mensen (gemiddeld 33 jaar oud) een fMRI terwijl ze naar foto’s van gezichten keken. Wanneer jonge mensen een onbetrouwbaar gezicht zagen, vertoonden ze bijzonder veel activiteit in de insula anterior. De ouderen vertoonden juist heel weinig activiteit in dit deel van het brein, zo schrijven de onderzoekers in het blad Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America.

Links activiteit in het brein van een jong mens. Rechts het uitblijven van die activiteit in het brein van een oudere. Afbeelding: Elizabeth Castle / UCLA Psychology.

Verschillen
“Wij wilden weten of er verschillen zijn in hoe het brein op deze gezichten reageert en het antwoord is: ja, er zijn verschillen,” concludeert Taylor. “We weten nu wat het brein ‘ziet’ en in het geval van oudere volwassenen ziet het niet veel wanneer het een onderscheid moet maken op basis van vertrouwen.”

WIST U DAT…

…eerder onderzoek suggereerde dat aftakeling van de ventromediale prefrontale cortex mede verantwoordelijk was voor het feit dat ouderen zo gemakkelijk op te lichten zijn?

Onderbuikgevoel
Het deel van de hersenen dat bij jongeren zo actief wordt en het bij ouderen af laat weten, is van groot belang: het laat mensen weten dat er iets niet klopt. “Eén van de functies van dit deel van de hersenen is de gevoelens van het lichaam voelen en interpreteren,” vertelt onderzoeker Elizabeth Castle. “Die reactie mist in ouderen.” In andere woorden: het onderbuikgevoel van ouderen werkt niet meer naar behoren.

En dat is iets waar ouderen zich bewust van moeten worden, menen de onderzoekers. “Het beste wat je kunt doen als je brein je niet helpt met het maken van onderscheid (tussen betrouwbare en onbetrouwbare mensen, red.) is dat onderscheid niet maken.” Dus: ouderen krijgen het advies om de telefoon op te hangen als iemand ze telefonisch iets probeert te verkopen en ook verkopers aan de deur af te wimpelen.