Wij mensen laten graag zien hoeveel we weten, kunnen en begrijpen. Maar we zijn heus niet de enigen. In het dierenrijk krioelt het van de organismen die stuk voor stuk en allemaal op hun eigen manier intelligent zijn. Ze hebben eigen culturen en talen die voor ons mensen abracadabra zijn. Enige bescheidenheid lijkt – zeker zolang we er zo weinig van begrijpen – op zijn plaats.

Duif
U zou het misschien niet zeggen als ze u weer eens voor de voeten lopen, maar duiven zijn zeer intelligent. De vogels hebben aan menig wetenschappelijk onderzoek deelgenomen en verrasten vriend en vijand. Onder meer door te laten zien dat ze een fabelachtig geheugen hebben. De dieren kunnen honderden beelden opslaan en zijn zelfs enkele jaren nadat ze de beelden voor het laatst zagen in staat om ze te herkennen. Ook zijn ze zich goed bewust van zichzelf: ze herkennen hun eigen spiegelbeeld.

Octopus
Dit is toch wel één van de slimste dieren in de zee. Van octopussen is bekend dat ze allerlei handige trucjes bedenken om aan voedsel te komen. Ook het ontwijken van roofdieren gaat de octopus goed af. Zo is van enkele soorten bekend dat ze in staat zijn om een pauwbot te imiteren. Deze vis is in de ogen van roofdieren een stuk onsmakelijker dan een zachte octopus. Sommige octopussen ontsnappen weer aan hun belagers door een kokosnoot als schild te gebruiken. De octopus is overigens ook op sociaal gebied heel intelligent: zo is bekend dat het dier met soortgenoten speelt.


Kraai
De duif is niet de enige intelligente vogel in ons rijtje. Ook de kraai hoort er zeker in thuis. Het dier staat bekend om diens handige trucjes. Zo maken kraaien in steden handig gebruik van het drukke verkeer. Als er een noot gekraakt moet worden, leggen ze die op de weg zodat een auto er overheen kan rijden. Zodra het stoplicht op rood springt, halen de dieren hun inmiddels gekraakte voedsel weer op. Uit onderzoeken is ook gebleken dat kraaien gezichten herkennen. Bovendien kunnen de vogels die gezichten jarenlang onthouden. Ook voor complexe problemen zoals het verkrijgen van voedsel door drie gereedschappen te gebruiken, draait de kraai diens poot niet om.

Olifant
Olifanten mogen zeker niet in dit rijtje ontbreken. U kunt zich vast de reclame voor een niet nader te noemen snoepmerk wel herinneren waarin een olifant jaren na dato nog precies wist wie hem ooit geplaagd had. Maar er is meer. Zo zijn olifanten heel sociaal. Ze leven in groepen, treuren om hun doden en communiceren op complexe wijze. Bovendien gebruiken de dieren ‘gereedschappen’: stokken om zichzelf te krabben of de vijand op afstand te houden. Olifanten zijn zich ook goed van zichzelf bewust. Zo herkennen ze zichzelf in de spiegel. Een kudde olifanten heeft bovendien een cultureel geheugen. Dat wil zeggen dat bepaalde ervaringen van ouder op kind worden doorgegeven. Het nageslacht van een kudde die altijd door mensen is opgejaagd, blijft dus angstig ook al heeft dit nageslacht de mens zelf nooit ontmoet.


Eekhoorn
Klein maar fijn. Dat geldt zeker voor de eekhoorn. Het kleine, maar slimme knaagdier is zich heel goed bewust van zijn omgeving en kan die ook misleiden. Eekhoorns leggen kort voor de winter een wintervoorraad aan. Ze graven allemaal kleine gaten en stoppen daar delen van hun voedsel in. Maar uit onderzoek blijkt dat twintig procent van de gaten leeg is. De eekhoorns graven vooral ‘nep-voorraden’ in als ze het idee hebben dat ze bekeken worden. Waarschijnlijk willen ze mogelijke dieven zo op het verkeerde been zetten. Slim!

Chimpansee
Apen – en dan met name de grotere mensapen zoals de chimpansee – horen vanzelfsprekend ook in dit rijtje thuis. De dieren zijn superintelligent en komen qua brein het meest in de buurt van ons mensen. Ze hebben een eigen cultuur en mogelijk zelfs een eigen religie. Ook gebruiken ze gereedschappen en leren ze van elkaar.

Dolfijn
Laten we ook de dolfijnen echter niet onderschatten. Deze dieren zijn uitzonderlijk sociaal en communiceren op een manier die voor ons mensen onbegrijpelijk is. Dolfijnen zijn bovendien in staat om van elkaar te leren. Dat bleek onlangs wel toen een dolfijn andere dolfijnen leerde om ‘te lopen’. Dolfijnen blijven zichzelf ook overduidelijk ontwikkelen. Zo zijn er dolfijnen die sinds kort een schelp als visnet gebruiken.