Inwoners van IJsland, Nieuw-Zeeland en Australië hebben de beste kaarten om te overleven als een pandemie van ongekende omvang ontketend wordt.

We denken er misschien liever niet aan, maar wat moeten we doen als een catastrofale pandemie over de hele wereld uitwaaiert? Volgens onderzoekers uit een nieuwe studie een vrij legitieme vraag. “Het risico op het uitsterven van de mensheid is waarschijnlijk nog nooit zo groot geweest,” zo schrijven de onderzoekers. En dus gingen ze opzoek naar oplossingen om de mensheid te redden. Waarschijnlijk zullen de meesten van ons niet zo blij zijn met de bevindingen uit de studie. Want het overgrote deel van de wereld zal een wat onfortuinlijk lot beschoren zijn. Tenzij je toevallig in Australië, Nieuw-Zeeland of IJsland geboren bent.

Pandemie
Allereerst zul je je waarschijnlijk afvragen waarom het einde van de mensheid momenteel dichterbij is dan ooit. “Er zijn verschillende potentiële existentiële risico’s,” legt onderzoeker Nick Wilson aan Scientias.nl uit. “Denk bijvoorbeeld aan uit de hand gelopen kunstmatige intelligentie, of een nucleaire oorlog. In onze studie richtten we ons echter op het risico van een synthetische biologie waardoor de kans op een pandemie toeneemt.” Die dreiging wordt steeds groter naarmate de technologie voortschrijdt. “Doelbewust of juist onbedoeld kan er een genetisch gemanipuleerde microbe vrijkomen,” zegt Wilson. “De meeste experts die over existentiële risico’s schrijven maken zich zorgen over synthetische biologie die steeds makkelijk wordt met vooruitgang in kennis, technologie en het aantal mensen met de relevante vaardigheden.” Vervolgens kunnen dragers van bepaalde levensbedreigende ziektes in deze tijd gemakkelijk landgrenzen over en op die manier heel veel mensen besmetten. En zo komt het voortbestaan van onze gehele soort in gevaar.


“De meeste experts maken zich zorgen over synthetische biologie die steeds makkelijk wordt met vooruitgang in kennis, technologie en het aantal mensen met de relevante vaardigheden”

Kans
De kans dat dit ons realistische toekomstbeeld wordt is volgens de onderzoeker moeilijk te bepalen, maar moeten we ook zeker niet onderschatten. “Het is waarschijnlijk niet nul,” zegt Wilson desgevraagd. “Ook gezien het feit dat de wereld tekort schiet om conflicten op te lossen en controles op potentieel gevaarlijke biotechnologie niet aangescherpt worden.” Een enquête van experts in 2008 concludeerde dat de kans op een existentiële dreiging van een pandemie tegen het jaar 2100 twee procent is. En twee procent van een bevolking die bestaat uit 10 miljard mensen betekent dat ongeveer 200 miljoen mensen het leven zullen laten. “Het verminderen van die kans zou dus de moeite waard zijn, zeker als dit met bestaande middelen en binnen bestaande bestuursstructuren gedaan kan worden,” zegt onderzoeker Matt Boyd.

Eilanden
Een manier om het risico van een pandemie die de gehele mensheid uitroeit te verkleinen, is om een aantal quarantainelocaties aan te wijzen. Want hoewel mensen die besmet zijn met een ziekte makkelijk landgrenzen over kunnen, zijn in het verleden afgelegen eilanden aan bepaalde pandemieën ontsnapt. In de studie rangschikten de onderzoekers twintig eilandstaten die kunnen fungeren als zo’n quarantainelocatie. Die moeten overigens wel aan verschillende criteria voldoen. Zo moet zo’n eiland voldoende inwoners hebben, vaardigheden en de middelen om de technologische cultuur te behouden en de samenleving weer op te bouwen en zelfvoorzienend en veerkrachtig zijn om de crisis te boven te komen. Om de beste eilandstaten te vinden, kwamen de onderzoekers met een effectief scoresysteem op de proppen. Verschillende eilanden werden beoordeeld op hun populatiegrootte, aantal toeristen, afstand tot de dichtstbijzijnde landmassa, risico op natuurlijke gevaren, infrastructuur en hulpbronnen, energie- en voedselvoorziening, politieke stabiliteit en sociaal kapitaal.

Volgorde


Deze eilandstaten zijn waarschijnlijk het meest geschikt om een pandemie te overleven: Australië, Nieuw-Zeeland, IJsland, Malta, Japan, Kaapverdië, Bahama’s, Trinidad en Tobago, Barbados, Madagascar, Cuba, Mauritius, Fiji, Malediven, Sri Lanka, Comoren, Solomoneilanden, Jamaica, Filipijnen en Vanuatu.

Beste kandidaten
Uiteindelijk rolde daar een top drie uit. “Respectievelijk Australië, Nieuw-Zeeland en IJsland lijken de meest veelbelovende locaties,” zegt Boyd. Australië lijkt daarbij de beste papieren te hebben vanwege het enorme aanbod van energie en voedsel. Ook beschikt Australië over een grote bevolking. En hoe meer inwoners, hoe waarschijnlijker dat het land in staat zal zijn om de wereldwijde beschaving opnieuw te starten. Het betekent dus wel dat deze drie landen tijdens een levensbedreigende ramp geen enkele vluchteling binnen zullen laten. “Zij zullen hun grenzen volledig sluiten wanneer de dreiging van een catastrofale pandemie wordt waargenomen,” benadrukt Wilson. “Dus niemand komt het land nog binnen.” Als ze wel vluchtelingen zouden toelaten, zou dit de effectiviteit ondermijnen en de kans dat de mensheid alsnog volledig uitsterft vergroten. Het doel is dus niet de huidige wereldwijde bevolking redden, maar gaat terug naar de kern: het voortbestaan van de mensheid veiligstellen. “Het is als een verzekeringspolis,” zegt Wilson. “Je hoopt dat je het nooit hoeft te gebruiken, maar als er zich een ramp voordoet, moet van tevoren de strategie uitgedacht zijn.”

Oneerlijk?
Je zou kunnen zeggen dat dit natuurlijk vrij oneerlijk is voor de mensen die niet in Australië, Nieuw-Zeeland of IJsland zijn geboren. Want betekent dit dat de rest van ons een nogal onheilspellend lot tegemoet gaat? Als Australië bovendien als quarantainelocatie zal dienen, zal alleen de Australische cultuur behouden blijven, terwijl iedereen uit Europa, Azië, Amerika en Afrika – en daarmee hun culturen – van de aardbodem verdwijnen. “Op dit moment liggen er geen plannen die de gehele wereldbevolking kunnen redden,” zegt Boyd. “Wat zou kunnen werken is misschien een systeem van roterende werkvisa, zodat de aangewezen eilandstaten op elk moment mensen uit elk land herbergen. Degene die op het moment van een catastrofe toevallig in het land verblijft, zal dan zijn cultuur vertegenwoordigen wanneer de wereld wordt herstart.” Het verstrekken van dergelijke visa en het hosten van deze diverse mensen kan echter een hele onderneming worden.

De onderzoekers benadrukken dat hun studie slechts een eerste stap is in het gesprek over hoe de wereld het risico van een extreme pandemie zou moeten aanpakken. “We moedigen andere ideeën aan zodat we beetje bij beetje strategieën kunnen implementeren waardoor de kans op een verwoestende gebeurtenis die de mensheid zou kunnen vernietigen afneemt,” zegt Boyd. “Veel werk moet er nog worden gedaan. Want misschien zijn er betere interventies om de wereld te beschermen tegen een existentiële pandemie? Of misschien zijn er andere factoren voor een quarantainelocatie van cruciaal belang die we niet in onze studie hebben meegenomen? We moedigen nu de discussie rond deze – en vele andere – kwesties aan.”