Hoe is het mogelijk?

De letter ‘g’ zoals je deze in kranten en tijdschriften vindt.

Als je een tijdschrift op tafel hebt liggen, staat ‘ie er waarschijnlijk in. Als je de krant vandaag al open hebt geslagen, heb je ‘m waarschijnlijk ook al gezien. En toch is de kans bijzonder groot dat je ‘m niet kunt schrijven. Sterker nog: de kans is groot dat je je niet eens bewust bent van zijn bestaan. We hebben het over de kleine letter ‘g’ zoals deze in beroemde lettertypes als Times New Roman en Calibri en dus in de meest geprinte en getypte teksten verschijnt.

Experimenten
Onderzoekers van John Hopkins University verzamelden 38 volwassenen en vroegen ze om letters te noemen waarbij het mogelijk is om de kleine letter op twee manieren te schrijven. Slechts 2 van de 38 mensen noemden de letter ‘g’. En slechts één kon beide soorten kleine g’s correct schrijven. “We zeiden: er zijn twee typen g’s, kun je ze opschrijven?” vertelt onderzoeker Kimberley Wong. “En mensen keken naar ons en staarden even voor zich uit, omdat ze geen idee hadden. En zodra we wat aandrongen en benadrukten dat er echt twee typen g’s zijn, waren er nog steeds mensen die volhielden dat er maar één was.”

Lezen
In een tweede experiment vroegen de onderzoekers zestien proefpersonen om een paragraaf – onder meer gevuld met woorden waarin het type g dat je hierboven op het plaatje ziet – te lezen en alleen de woorden met een g erin, hardop te lezen. Hierdoor besteedden de proefpersonen extra aandacht aan elk van de 14 g’s in de tekst. Maar toen ze vervolgens de opdracht kregen om de g die ze gezien hadden, op te schrijven, ging het mis. De helft van de proefpersonen schreef een ‘gewone’ g. De rest probeerde de andere g te schrijven, maar dat lukte slechts één persoon.

Afbeelding: Johns Hopkins University.

Wie van de vier?
Er volgde nog een experiment. Dit keer met 25 proefpersonen die vier g’s te zien kregen en het goed exemplaar moesten aanwijzen (zie plaatje hiernaast). Slechts 7 proefpersonen wisten de juiste g aan te wijzen. “Ze lijken niet helemaal te weten hoe deze letter eruitziet, hoewel ze deze wel kunnen lezen,” stelt onderzoeker Gali Ellenblum. “Dat geldt niet voor letters in het algemeen. Wat is hier aan de hand?”

Het zijn opvallende onderzoeksresultaten die lijken te suggereren dat onze kennis van letters achteruit holt, zodra we ze niet schrijven. Het roept – in een tijd waarin we nauwelijks nog pen en papier gebruiken – een aantal interessante vragen op over de implicaties die dit kan hebben voor de leesvaardigheid. “Hoe zit het met kinderen die nu leren lezen?” vraagt onderzoeker Michael McCloskey zich af. “Hebben zij iets meer moeite met dit type g, omdat ze niet gedwongen worden om er aandacht aan te geven en deze op te schrijven? Dat is iets wat we niet echt weten. Onze resultaten geven ons een intrigerend inkijkje in het belang dat het schrijven voor het lezen heeft.”