Het gaat mogelijk om een lavatunnel waarin het in een grijs verleden goed toeven was voor eventueel Martiaans leven.

Wie zijn ogen vluchtig over de door HiRISE – een instrument aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter – gemaakte foto laat glijden, ziet misschien enkel een zwarte vlek. Maar in werkelijkheid is het een diepe put, zo blijkt uit een vervolgopname, eveneens gemaakt door HiRISE. En mogelijk zelfs de ingang tot een tunnel die zich wellicht meters of zelfs kilometers onder het oppervlak van Mars uitstrekt.

Afbeelding: NASA / JPL / UArizona.

Ontstaan
“We weten niet precies hoe de put is ontstaan,” vertelt onderzoeker Rosse Beyer, verbonden aan het NASA Ames Research Center. “Maar we denken dat deze op dezelfde manier ontstaan is als de putten die we in lavatunnels zien in vulkanische gebieden op aarde, zoals op Hawaii.” De tunnels waar Beyer naar verwijst, ontstaan tijdens erupties, waarbij lava zich ondergronds een weg baant en het oppervlak van de lavastroom afkoelt en als het ware een korst vormt, waaronder het warme, vloeibare lava kan blijven stromen. “Wanneer de vulkanische activiteit tot een einde komt, lopen deze grote tunnels leeg. Naarmate de tijd vordert, kan natuurlijke erosie ervoor zorgen dat een deel van de tunnel dat zich dicht bij het oppervlak bevindt, instort. Zo’n gat in het dak van de tunnel wordt ook wel een ‘skylight‘ genoemd. Van bovenaf gezien lijkt het een diepe put, tot je erin gaat en ziet dat een tunnel zich vanuit deze put in twee richtingen uitstrekt.”


Op de beelden die HiRISE heeft gemaakt, is niet goed te zien of we hier met zo’n ‘skylight‘ in een lavatunnel te maken hebben. In de wanden van de put die HiRISE in beeld heeft gebracht, zijn geen openingen te vinden. Maar wellicht bevinden die zich in de wanden die HIRISE niet kan zien. Beyer acht het in ieder geval heel aannemelijk dat we bij afdaling in deze put vertakkingen vinden die zich verder onder het oppervlak van Mars uitstrekken. “De put lijkt heel diep en afgaand op het feit dat deze zich bevindt in een gebied dat ooit vulkanisch actief was, denken we dat het wel om een ‘skylight‘ in een lavatunnel gaat.”

Afmetingen
De put is ovaalvormig en zo’n 180 bij 114 meter groot. Van de diepte kan Beyer in dit stadium slechts een voorzichtige inschatting maken. “We weten waar de zon zich bevond (toen deze foto’s gemaakt werden, red.) en aangezien het zonlicht de bodem van de put niet raakt, moet deze zeker 100 meter diep zijn.”

Leven in een lavatunnel
Voor onderzoekers zijn deze diepe putten en tunnels – waarvan er al meerdere op Mars, maar ook op de maan zijn aangetroffen – heel interessant. “Meer te weten komen over grotten op Mars en de maan is vanuit een geologisch standpunt heel nuttig, zeker als je beter wilt begrijpen hoe deze werelden door de tijd heen veranderd zijn.” Daarnaast worden de grotten ook wel gezien als een geschikte leefplek voor toekomstige Mars- en maankolonisten. “Waar aardse kolonisten op bijvoorbeeld Mars onder meer mee te maken krijgen, zijn extreem lage temperaturen en het feit dat Mars geen sterk magnetisch veld of een dikke atmosfeer heeft. De combinatie van de aardatmosfeer en het aardmagnetisch veld beschermt ons tegen zonnevlammen en kosmische straling, maar Mars heeft dat dus niet. Als je een leefgebied in een grot zou kunnen creëren, zou de temperatuur wat stabieler zijn; net zoals grotten op aarde een constante temperatuur hebben, zouden ook grotten op Mars dat hebben (ze zijn wel wat kouder dan op aarde, maar de temperatuur schommelt in ieder geval niet enorm). Verder zou ondergrondse huisvesting ook extra bescherming bieden tegen zonnevlammen en kosmische straling.”


Of we toekomstige Marskolonisten in de toekomst in deze lavatunnels aan gaan treffen, is – ondanks de ogenschijnlijke voordelen van een leven ondergronds – echter nog niet zeker. “Eén van de redenen dat we op aarde niet in grotten wonen, is het feit dat het wat onhandig is. En datzelfde zullen we op Mars zien; toegang krijgen tot deze lavatunnels kan wel eens lastig zijn en mogelijk bevinden ze zich ook niet in gebieden waar Marskolonisten willen zijn.”

Als het leven in deze lavatunnels – even afgezien van hun toegankelijkheid – voor ons vrij behaaglijk is, kan het dat natuurlijk ook zijn voor andere, buitenaardse levensvormen. En dat is nóg een reden om deze putten en tunnels eens van dichtbij te bekijken. “Het kunnen goede plekken zijn om te zoeken naar leven,” bevestigt Beyer. “We weten dat grotten op aarde vaak ook florerende ecosystemen kennen.” Maar hij wil daar wel een belangrijke kanttekening bij plaatsen. “Op aarde zien we vrijwel overal waar we kijken, leven en op Mars niet.” Met dat in het achterhoofd acht Beyer het niet zo heel waarschijnlijk dat we in deze grotten sporen van levende Martianen aan gaan treffen. “Misschien is het wel waarschijnlijker dat we er bewijs vinden van vergaan Martiaans leven, uit een tijdperk waarin de omstandigheden voor leven wat gunstiger waren.” Maar ook dat zou natuurlijk wereldnieuws zijn.