Het is maar dat je het weet.

Dat een hittegolf slecht is voor de gezondheid, weet iedereen. Niet voor niets worden kwetsbare groepen – ouderen en jonge kinderen bijvoorbeeld – tijdens aanhoudende extreme hitte opgeroepen om binnen te blijven. Tevens weten we dat er tijdens hittegolven opvallend veel mensen sterven. Zo kostte een hittegolf in 2003 in Europa naar schatting nog aan meer dan 70.000 mensen het leven. Maar waaraan zijn al die mensen dan precies gestorven? In andere woorden: op welke manier wordt een hittegolf een mens fataal?

27 manieren
Onderzoekers van de universiteit van Hawaii hebben dat nu uitgezocht. En er blijken maar liefst 27 manieren te zijn waarop je aan een hittegolf kunt sterven. Dat is te lezen in het blad Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes.

Het onderzoek
De onderzoekers baseren zich op een review van medische literatuur die handelde over de manieren waarop warmte mensen kan doden. Daarin troffen ze vijf fysiologische mechanismen aan die van invloed zijn op zeven vitale organen. Van die 35 mogelijke schadelijke interacties (vijf mechanismen keer zeven vitale organen) bleken er 27 ook echt bewezen te zijn. In andere woorden: er zijn 27 manieren waarop het tijdens een hittegolf fout kan gaan in je lijf.

Ischemie
Heel concreet: stel je lichaam wordt blootgesteld aan extreme warmte. Dan zorgt je hypothalamus (te vinden in de hersenen) ervoor dat er meer bloed naar de huid stroomt, met als doel het lichaam af te laten koelen. Maar dat heeft een keerzijde, want daardoor neemt de doorbloeding van (vitale) organen af (ook wel ischemie genoemd). Het betekent dat deze organen ook minder zuurstof aangevoerd krijgen en hun toxische producten minder goed af kunnen voeren.

Celbeschadiging
Daarnaast kan blootstelling aan hoge temperaturen cellen direct beschadigen. Zowel ischemie als deze celbeschadigingen – door de onderzoekers heat cytoxity genoemd – kunnen dodelijk zijn, omdat deze de functie van vitale organen als het hart, de hersenen, lever en nieren aan kan tasten.

Lekkende darmen
Maar ischemie en heat cytoxity kunnen ook indirect dodelijk zijn en wel door de fysieke reacties die ze in het lichaam oproepen. Zo kunnen beide problemen leiden tot een lekkende darmwand, waardoor de inhoud van de darmen in de bloedstroom terecht komt en het lichaam witte bloedcellen in gaat zetten om infecties te voorkomen. Hoewel goedbedoeld, kunnen die witte bloedcellen het lekken van de darmen (en andere organen wiens membranen zijn aangetast) juist bevorderen.

Bloedproppen
Terwijl dat allemaal speelt, kunnen ook eiwitten die bloedstolling reguleren, overactief worden en bloedproppen veroorzaken die de bloedtoevoer naar het brein, de nieren, lever en longen in de weg zitten. Daarnaast kan het opraken van die eiwitten uiteindelijk weer leiden tot fatale bloedingen.

Myoglobine
En dan de laatste manier waarop je tijdens een hittegolf dood kan gaan. Dit is een mix van de eerder genoemde ischemie en celbeschadigingen plus inspanning (sporten of werken in de buitenlucht bijvoorbeeld). Die mix veroorzaakt de afbraak van skeletspiercellen die weer resulteert in het lekken van myoglobine, wat giftig is voor nieren, lever en longen.

“Sterven tijdens een hittegolf is als een vreselijke film waarbij je uit 27 slechte eindes kunt kiezen,” stelt onderzoeker Camilo Mora. En wie denkt dat dit alles alleen voor kwetsbare mensen geldt, heeft het mis. Iedereen kan met de vijf mechanismen van doen krijgen, hoewel mensen met een kwetsbare gezondheid er wel een iets grotere kans op hebben. Het onderzoek is verontrustend. Zeker als je bedenkt dat hittegolven naar verwachting extremer zullen worden en frequenter voor zullen komen naarmate de aarde verder opwarmt.