Diepgravend onderzoek heeft het effect van de opwarming op gletsjers in het gebied in kaart gebracht. En dit is wat je moet weten.

Dat op dit moment gletsjers als de wiedeweerga smelten, is alom bekend. Veel wetenschappers houden zich met het onderwerp bezig. Maar hoe staan de zaken er precies in de Himalaya voor, waar onder andere de hoogste berg ter wereld te vinden is? “Het belangrijkste aspect dat onze studie uniek maakt is dat onze waarnemingen een tijdsperiode van vier decennia beslaan, voor honderden gletsjers in de regio,” vertelt onderzoeksleider Josh Maurer aan Scientias.nl. Volgens de onderzoeker schept de studie het duidelijkste beeld tot nu toe van hoe snel de gletsjers in de Himalaya wegkwijnen én waarom.

Himalaya
Op dit moment bevat de Himalaya zo’n 600 miljard ton ijs, waardoor de regio door sommigen ook wel de ‘derde pool’ van de aarde wordt genoemd. Het is daarom niet heel verwonderlijk dat wetenschappers – met het oog op klimaatverandering – graag willen weten hoe het er met de gletsjers in het gebied aan toe gaat. Dat is echter nog niet zo gemakkelijk. “In het gebied worden niet veel veldstudies verricht omdat het erg moeilijk is om de afgelegen en hooggelegen gletsjers te bereiken,” legt Josh Maurer uit. In het onderzoek maakten de onderzoekers dan ook gebruik van satellietwaarnemingen – uit het verleden en heden – om zo’n 650 gletsjers over een uitgestrekt gebied van 2000 kilometer te bestuderen. Veel van de observaties kwamen van recent vrijgegeven beelden van Amerikaanse spionagesatellieten.


De Mount Everest. Deze berg is de hoogste berg ter wereld en is zo’n 8848 meter hoog. De Mount Everest ligt in de Himalaya op de grens van Nepal en Tibet. Afbeelding: Free-Photos / Pixabay

Smelt
Dat het ijs in het gebied rap smelt, staat buiten kijf. Zo toont het onderzoek aan dat tussen 1975 en 2000 jaarlijks gemiddeld 0,25 meter ijs verloren ging. Sinds 2000 is de smelt echter fors toegenomen. De onderzoekers berekenden dat sinds het begin van deze eeuw er ongeveer een halve meter ijs per jaar verdwijnt. “Recentelijke jaarlijkse verliezen hebben gemiddeld zo’n 8 miljard ton water opgeleverd,” zegt Maurer. Wie zich daar een voorstelling bij wil maken: daar kun je 3,2 miljoen Olympische zwembaden mee vullen. Het ijs smelt in de regio niet overal gelijk. Zo kwijnt vooral het ijs op lagere hoogten weg, waardoor sommige vlaktes maar liefst 5 meter ijs per jaar verliezen. “Hoewel niet specifiek berekend in het onderzoek, hebben de gletsjers in de laatste vier decennia misschien wel een kwart van hun enorme massa verloren,” aldus Maurer.

Europese Alpen
Ook de Europese Alpen krijgen het te verduren. Temperaturen in dit gebied begonnen al iets eerder te stijgen, waardoor al vanaf de jaren tachtig de gletsjers massa begonnen te verliezen. De gletsjers in de Himalaya kwijnen op dit moment nog niet zo snel weg als in de Alpen, al is de algemene progressie vergelijkbaar. “Het feit dat de Himalaya, de Alpen en de meeste andere berggebieden in de wereld met soortgelijke snelheden ijs verliezen, suggereert dat berggebieden over de hele wereld aan het opwarmen zijn.” zegt Maurer. “De hoogste gebieden op aarde zijn daar geen uitzondering op.”

Boosdoener
De onderzoekers komen tot de conclusie dat vooral de huidige temperatuurstijging, en dus klimaatverandering, als boosdoener aangemerkt kan worden. De temperaturen variëren natuurlijk van plaats tot plaats, maar van 2000 tot 2016 is de temperatuur gemiddeld 1 graad Celsius hoger dan tussen 1975 en 2000. Sommige wetenschappers hebben echter betoogd dat juist andere factoren invloed hebben op de smeltende gletsjers. Denk bijvoorbeeld aan neerslag die in sommige gebieden lijkt af te nemen. Ook verbranden veel Aziatische landen grote hoeveelheden fossiele brandstoffen en biomassa en sturen op die manier roetdeeltjes de lucht in. Veel van deze deeltjes belandt uiteindelijk op de besneeuwde gletsjers, waar het zonne-energie absorbeert en het smelten versnelt.

Temperatuur
Maurer is het ermee eens dat zowel neerslag als roet factoren zijn. Maar dat zijn volgens hem slechts bijzaken. Zo berekenden ze in de studie de hoeveelheid smelt die de waargenomen temperatuurstijgingen zouden veroorzaken. Vervolgens vergeleken ze die cijfers met de realiteit. En ze kwamen overeen. “Het lijkt precies op dat wat we hadden verwacht als opwarming de belangrijkste oorzaak van het ijsverlies zou zijn,” zegt Maurer. “Over het geheel genomen is de temperatuurstijging de belangrijkste factor.”

“Over het geheel genomen is de temperatuurstijging de belangrijkste factor”

Gevolgen
De smeltende gletsjers hebben ook gevolgen voor de mensen die in de omgeving wonen. “Een effect dat we nu al ervaren is het optreden van glacial lake outburst floods,” zegt Maurer tegen Scientias.nl. “Als gletsjers smelten, neemt het water in de aangrenzende gletsjermeren toe. Deze meren zijn vaak onstabiel, waardoor er gevaarlijke overstromingen kunnen plaatsvinden die verwoestend zijn voor gemeenschappen die benedenstrooms leven.” Dat is echter niet het enige. Naarmate de gletsjers over tientallen jaren meer massa verliezen, zal dit uiteindelijk leiden tot juist watertekorten. En dat terwijl er momenteel ongeveer 800 miljoen mensen voor een deel afhankelijk zijn van seizoensgebonden afstroming van Himalaya-gletsjers voor irrigatie, waterkracht en drinkwater.

De Himalaya bevat meer dan 40 bergtoppen boven de 7000 meter hoogte en 9 toppen boven de 8000 meter. Daaronder behoort ook de hoogste berg ter wereld, de Mount Everest. De studie laat zien dat klimaatverandering dus zelfs deze hooggelegen gebieden op aarde niet koud laat. “Hoe snel de gletsjers smelten hangt er van af hoeveel we onze uitstoot van broeikasgassen kunnen verminderen,” zegt Maurer. “Er wordt nog steeds gewerkt aan de meest nauwkeurige voorspellingen. Eerder studies hebben echter aangegeven dat tegen het einde van de eeuw een aanzienlijk deel van het gletsjerijs in de Himalaya verdwenen zal zijn.”