Wat we ook bedenken: het proces van veroudering is niet te stoppen.

Met die tamelijk pessimistische boodschap komen onderzoekers van de universiteit van Arizona op de proppen. “Veroudering is wiskundig gezien onvermijdelijk – echt serieus onvermijdelijk,” benadrukt onderzoeker Joanna Masel. “Er is logisch, theoretisch en wiskundig gezien geen ontsnappen aan.”

Verzet is zinloos
Iedereen weet: van leven ga je dood. En in veel gevallen sterven mensen aan ouderdomskwalen. Geen wonder dat onderzoekers wereldwijd druk op zoek zijn naar manieren om het verouderingsproces een halt toe te roepen. Tot op heden zonder succes. En als we Masel en collega’s moeten geloven, kunnen ze maar beter de handdoek in de ring gooien. Want in het blad Proceedings of the National Academy of Sciences schrijven deze onderzoekers dat het wiskundig gezien onmogelijk is om de veroudering van meercellige organismen zoals mensen te voorkomen.

Natuurlijke selectie
Sommige onderzoekers denken dat veroudering een halt kan worden toegeroepen door een perfecte natuurlijke selectie, waarbij de competitie tussen cellen er altijd in resulteert dat de trage, slecht functionerende exemplaren – die leiden tot ouderdomskwalen – het onderspit delven en alleen goed functionerende cellen intact blijven. Maar het is niet zo eenvoudig, zo stelt Masel.

Trage cellen of kanker
Wanneer je ouder wordt, gebeuren er in je lijf – op celniveau – namelijk twee dingen. Cellen worden trager en verliezen bepaalde functies. Een mooi voorbeeld daarvan zijn de haarcellen die op een gegeven moment stoppen met het aanmaken van pigment (waardoor je grijs wordt). Maar er gebeurt nog iets anders als je ouder wordt: sommige cellen gaan sneller groeien en zo kunnen kankercellen ontstaan. Volgens de onderzoekers zullen we allemaal op een gegeven moment kankercellen ontwikkelen, maar zorgen deze niet altijd voor symptomen.

“Je kunt veroudering misschien wel vertragen, maar je kunt het niet stoppen”

Niet te stoppen
Zelfs als natuurlijke selectie perfect was en de trage, slecht functionerende cellen geëlimineerd zouden worden, hebben we nog geen uitzicht op eeuwige jeugd. Simpelweg, omdat kankercellen sterk geneigd zijn om vals te spelen als ze de competitie met andere cellen aangaan. “Als je de slecht functionerende, trage cellen kwijtraakt, stelt het kankercellen in staat om zich te verspreiden,” stelt onderzoeker Paul Nelson. “En als je die kankercellen verwijdert of tegenhoudt, dan zorg je ervoor dat die trage cellen zich opstapelen. Dus je zit als het ware klem tussen toestaan dat die trage cellen zich opeenstapelen of toestaan dat die kankercellen zich verspreiden.” Masel voegt toe: “Je kunt veroudering misschien wel vertragen, maar je kunt het niet stoppen.”

Het onderzoek biedt een antwoord op een vraag die wetenschappers al heel lang bezighoudt: waarom heeft natuurlijke selectie – dat al zoveel problemen heeft weggenomen – de veroudering nog niet de nek om gedraaid? “Dat is de vraag die mensen stellen en impliciet is er het idee dat het mogelijk is om niet te verouderen, dus waarom zijn we niet zo geëvolueerd?,” vertelt Masel. Het antwoord is simpel: omdat het niet kan. “Niet middels natuurlijke selectie, noch op een andere manier.” En dat komt doordat het probleem van veroudering tweeledig is. “Je kunt één probleem oplossen, maar dan zit je nog met het andere (…) Naarmate de tijd vordert worden dingen erger op de één of andere of misschien wel op beide manieren: of al je cellen worden alleen maar trager of je krijgt kanker. En de reden is dat dingen kapot gaan. En het maakt niet uit hoe hard je probeert om te voorkomen dat ze stuk gaan; dat is niet te voorkomen.” Het is allemaal te herleiden naar het feit dat we uit meerdere cellen bestaan. Daar hoort veroudering gewoon bij, zo concludeert Nelson. “Het is gewoon iets waar je mee te maken hebt als je een meercellig organisme wilt zijn.”