De ster RW Aur A zou as we speak bezig zijn om de resten van enkele van zijn planeten te nuttigen.

Dat suggereren waarnemingen van röntgenobservatorium Chandra. “Computersimulaties hebben lang voorspeld dat planeten in een jonge ster kunnen vallen, maar we hebben dat nog niet eerder geobserveerd,” stelt onderzoeker Hans Moritz Guenther. “Als onze interpretatie van de data klopt, zou het de eerste keer zijn dat we direct waarnemen hoe een jonge ster een planeet of planeten verorbert.”

Over RW Aur A

RW Aur A bevindt zich op 450 lichtjaar afstand van de aarde en is nog maar een paar miljoen jaar oud. De ster wordt nog steeds omringd door een gas- en stofschijf. RW Aur A maakt verder deel uit van een dubbelstersysteem: beide sterren hebben ongeveer dezelfde massa als onze zon.

Chandra
De jonge ster RW Aur A houdt de gemoederen eigenlijk al sinds 1937 bezig en wel doordat de helderheid van de ster om de paar decennia kort afneemt, om vervolgens weer toe te nemen. En de laatste jaren zijn de onderzoekers er getuige van geweest dat de helderheid van de ster nog frequenter en gedurende langere perioden afneemt. En dat konden ze maar niet verklaren. Tot ze de ster met behulp van röntgenobservatorium Chandra bestudeerden.

IJzer
Chandra bestudeerde de ster in 2013, toen deze heel helder was. Maar ook in 2015 en 2017, in perioden waarin de helderheid afnam. Chandra stelde vast dat niet alleen de optische helderheid van de ster afnam; ook de röntgenstraling afkomstig van de ster liep in deze perioden terug. Het suggereert dat iets het licht én de röntgenstraling van de ster tegenhoudt. Maar wat? Om daar achter te komen, bestudeerden de wetenschappers het röntgenspectrum: de intensiteit van de röntgenstraling gemeten op verschillende golflengtes. Op basis van die data – verzameld in perioden waarin de ster heel helder en juist minder helder was – konden de onderzoekers de dichtheid en de samenstelling van het licht en röntgenstraling absorberende materiaal rond de ster afleiden. Het onderzoek wijst uit dat de afnames in röntgenstraling en optisch licht veroorzaakt worden door de aanwezigheid van een dicht gas. Observaties uit 2017 laten bovendien zien dat de gasschijf rond de ster zeker 10 keer meer ijzer herbergde dan in 2013, toen de ster heel helder scheen.

Afbeelding: NASA / CXC / M. Weiss; X-ray spectrum: NASA / CXC / MIT / H. M.Günther.

Planetesimalen
Langzaam begonnen de puzzelstukjes op hun plaats te vallen. Volgens de onderzoekers is het overvloedig aanwezige ijzer in de schijf afkomstig van twee planetesimalen – planeten in wording – die met elkaar in botsing zijn gekomen. Zeker één van deze planetesimalen zou reeds de omvang van een planeet hebben gehad. De botsing zou geresulteerd hebben in een enorme hoeveelheid ijzerrijk puin dat vervolgens in de ster is gevallen en een dikke sluier van gas en stof rond de ster heeft gevormd, waar het sterlicht tijdelijk deels door werd tegengehouden.

Alternatief
Een andere mogelijke – maar minder waarschijnlijke – verklaring voor de afnames in helderheid is dat deeltjes, zoals ijzer, in bepaalde delen van de schijf rond RW Aur A gevangen zitten. Wanneer de structuur van de schijf verstoord wordt – bijvoorbeeld doordat de andere ster in het dubbelstersysteem dichtbij komt – zouden die deeltjes vrijkomen, waardoor opeens een overvloed aan ijzer in de ster kan vallen.

Onderzoekers blijven de ster in de gaten houden om te kijken met welke snelheid de hoeveelheid ijzer in de gas- en stofschijf rond de jonge ster afneemt. Als die hoeveelheid ijzer over een paar jaar nog vrijwel even groot is, wijst dat erop dat het afkomstig is van een relatief grote bron. “Op dit moment wordt er veel onderzoek gedaan naar exoplaneten en hoe zij tot stand komen,” stelt Guenther. “Dus het is overduidelijk heel belangrijk om te zien hoe jonge planeten vernietigd kunnen worden door de interactie met hun moederster en andere jonge planeten en welke factoren bepalen of zij in leven blijven.”