mount ontake

Afgelopen weekend barstte de Japanse vulkaan Mount Ontake uit. De uitbarsting kwam als een totale verrassing en kostte aan zeker dertig mensen die nabij de top van de vulkaan aan het wandelen waren, het leven. Waarom zag niemand dit aankomen?

De eruptie van Mount Ontake kwam als een donderslag bij heldere hemel en overviel tientallen mensen die op de zeer populaire recreatieplek vertoefden. Het totale aantal slachtoffers is nog onbekend, wel weten we dat in ieder geval dertig wandelaars die zich op het moment van de eruptie nabij de top van de vulkaan bevonden, het leven lieten.

Monitoren
Het zet je aan het denken. Hoe kan een vulkaan ons anno 2014 zo verrassen? “De wijze waarop Japanse vulkanen gemonitord worden, is uitstekend,” zo benadrukt Shane Cronin, als professor Earth Sciences werkzaam aan de Massey University. “Er was twee weken voor de eruptie wel sprake van wat onrust, maar in het geval van een veelvuldig actieve vulkaan als Ontake is er vaak seismische activiteit die samenhangt met hydrothermale systemen. De eruptie kwam echt als een donderslag bij heldere hemel, aangezien er voorafgaand geen sprake was van zeer grote onrust.”

Nieuwe waarschuwingssignalen?
“De eruptie van Ontake was niet bijzonder krachtig,” voegt professor David Rothery van de Open Universiteit toe. “Maar er werden wel meerdere centimeters as verspreid in gebieden nabij de top. Het doet denken aan de eruptie van 1979: de enige andere recente eruptie van deze vulkaan. Ik ben verrast dat de vulkaan zonder waarschuwing uitbarstte, omdat er – voor zover ik weet – seismometers op de Ontake staan die interne bewegingen van magma zouden moeten detecteren. ‘Stiekeme’ uitbarstingen die niet voorafgegaan worden door waarschuwingssignalen zijn echter niet onbekend, een analyse van de verzamelde data zal wellicht informatie blootleggen die we – achteraf – als waarschuwingssignalen hadden moeten opvatten. Dat is hoe we leren om het de volgende keer beter te doen.”

Mount Ontake bevindt zich op de plek waar de bodem van de Stille Oceaan en de Filipijnenzee onder Japan duikt. Hierdoor smelt de aardkorst op grote diepte en ontstaat magma. Terwijl het magma omhoog komt, ontsnappen gassen – zoals waterdamp – en dat kan een eruptie bijzonder explosief maken. Zoals gezegd was de eruptie van Ontake die dit weekend plaatsvond niet bijzonder krachtig. Toch kwamen tientallen mensen om het leven. “Gevaren waren in dit geval snelbewegende stromen van as, gas en stoom,” vertelt Cronin. “Deze doden door verstikking, fysieke inslagen van grote stenen of verbranding. Andere gevaren zijn grote gesteenten (met een diameter tot wel één meter) die als mortiergranaten uit de krater gegooid worden.”