Daar was in principe geen heftige competitie met moderne mensen voor nodig.

Er is al ontzettend veel over gezegd en geschreven: het uitsterven van de Neanderthaler. De mensachtige verdween zo’n 38.000 jaar geleden van het toneel, na eerst nog zo’n 15.000 jaar zij aan zij met moderne mensen te hebben geleefd (zie kader). Wat de Neanderthaler precies fataal werd, is tot op de dag van vandaag een raadsel. Sommige onderzoekers denken dat de Neanderthalers letterlijk door moderne mensen werden weggeconcurreerd, omdat onze voorouders net wat beter aangepast waren aan de omstandigheden in die tijd. Anderen denken dat een klimaatverandering het begin van het einde was voor de Neanderthalers. En weer anderen denken een combinatie van die twee.

Neanderthalers en moderne mensen hadden het in de periode dat ze samen in Europa leefden, soms best gezellig. Onderzoek heeft uitgewezen dat Neanderthalers en moderne mensen zelfs het bed deelden. Het leidt ertoe dat alle niet-Afrikanen vandaag de dag nog Neanderthaler-DNA bezitten. De functie daarvan wordt nog altijd druk onderzocht.

Andere theorie
Maar onderzoekers van Stanford University komen nu met een heel andere theorie op de proppen. In een paper in het blad Nature Communications schrijven ze dat Neanderthalers altijd al gedoemd waren om door moderne mensen vervangen te worden en min of meer vanzelf verdwenen. In andere woorden: aan het verdwijnen van de Neanderthaler lagen geen uitzonderlijke gebeurtenissen – zoals een klimaatverandering of moordende concurrentie van moderne mensen – ten grondslag, wél kunnen die factoren hun steentje aan het uitsterven van de mensachtige hebben bijgedragen.

Model
De onderzoekers baseren zich op modellen waarmee ze de ondergang van Neanderthalers kunnen simuleren. In die modellen gaan ze er vanuit dat Neanderthalers op het moment dat de eerste moderne mensen uit Afrika kwamen zetten reeds in kleine, geïsoleerde groepen leefden. Daarnaast gaan de onderzoekers ervan uit dat over een vrij lange periode een gestage stroom aan moderne mensen uit Afrika kwam zetten.

Gestage stroom
Zelfs wanneer de onderzoekers er in hun modellen van uitgingen dat de Neanderthalers en moderne mensen op alle fronten – met uitzondering van populatie-omvang – hetzelfde waren, bleek uit de modellen dat Neanderthalers gedoemd waren om door de moderne mensen vervangen te worden. Het is goed te verklaren: de Neanderthalers leefden in kleine, geïsoleerde groepjes die door een beetje tegenslag – een natuurramp, een ongeluk of ziekte – zomaar konden verdwijnen. De kleine groepjes moderne mensen die uit Afrika kwamen zetten en zich in Europa vestigden, liepen hetzelfde risico. Alleen was de impact van het verdwijnen van zo’n groepje minder groot, omdat er vanuit Afrika continu nieuwe groepjes moderne mensen kwamen zetten. Geleidelijk aan moeten de moderne mensen zo de Neanderthaler hebben vervangen, zonder dat daar per se geweld, heftige concurrentie of een klimaatverandering voor nodig was.

WIST JE DAT…

…het Neanderthaler-DNA ook niet het eeuwige leven heeft? Het is langzaam uit het genoom van moderne mensen aan het verdwijnen.

Het onderzoek is in lijn met eerdere studies die stuk voor stuk aantonen dat Neanderthalers – lang afgeschilderd als lompe, domme mensachtigen – een stuk intelligenter en vindingrijker waren dan gedacht. Hoe meer onderzoek we naar de mensachtigen doen, hoe kleiner de verschillen lijken te worden en hoe minder aannemelijk het lijkt dat de moderne mens in het voordeel was toen deze zich in dezelfde niche als de Neanderthaler vestigde. Dit onderzoek bewijst niet dat de moderne mens niet in het voordeel was of dat klimaatverandering geen rol heeft gespeeld in het verdwijnen van de Neanderthaler, maar toont simpelweg aan dat we niet per se veel slimmer of beter aangepast hoefden te zijn aan onze omgeving om de Neanderthalers te kunnen vervangen.