Voor het eerst is met een oud potje en moderne technieken op overtuigende wijze bewezen dat de Maya’s tabak gebruikten.

Er zijn heel wat potjes van de Maya’s bewaard gebleven. Eén van die potjes en het belangrijkste voorwerp van deze studie is hierboven te zien. Het potje stamt ongeveer uit het jaar 700.

Tekst
Het potje werd enige tijd geleden al ontdekt en staat nu in de Library of Congress. De wetenschappers bestudeerden dit potje en ander aardewerk in de hoop sporen van tabak terug te vinden. Dat dit potje wel eens tabak zou kunnen bevatten, werd al snel duidelijk. Op het potje staat in hiëroglyfen namelijk een tekst die zoveel betekent als ‘het huis van zijn/haar tabak’. Maar hard bewijs dat er tabak in het potje had gezeten is dat natuurlijk nog niet.

Over het potje

“Het kruikje is klein genoeg om in de hand te worden gehouden en hing waarschijnlijk aan een touwtje om de nek,” vertelt Loughmiller-Newman. “De stijl waarin de codex (tekst, red.) is geschilderd stamt uit de periode rond 700 na Christus.” De stijl waarin de tekst geschreven is, wijst erop dat het potje uit het zuidelijke deel van Mexico of het noordelijke deel van Guatemala komt.

Analyse
Daarvoor moesten de onderzoekers nog een stap verder gaan. Met behulp van moderne technologieën zoals LCMS (Liquid Chromatography Mass Spectometry) gingen ze op zoek naar sporen van tabak. En ze hadden geluk, zo legt onderzoeker Jennifer Loughmiller-Newman ons uit. “Na de opgraving werd er goed voor dit potje gezorgd. Het werd niet schoongemaakt en het binnenste ervan werd met rust gelaten.” Daardoor konden de sporen van meer dan 1300 jaar oude tabak bewaard blijven. Doordat de sporen ook nog eens bedekt waren met een dun laagje klei werd de tabak in die lange periode ook niet met andere stofjes vermengd. De onderzoekers hadden dus geluk: ze vonden sporen van pure tabak terug. “We hadden het geluk dat dit potje goed behandeld was.”

Bewaren
De onderzoekers troffen in het potje nicotine aan. Er werden geen sporen van gerookte tabak gevonden. Dat wijst erop dat het potje vooral werd gebruikt om bladeren van de tabaksplant in te bewaren en dus geen asbak was. Maar waarvoor werden de bladeren precies gebruikt? Die vraag legden we Loughmiller-Newman voor. Ze legt uit dat tabak (in combinatie met andere stoffen) gebruikt werd om bijvoorbeeld slangen en muggen op afstand te houden. Maar de oude Maya’s waren zelf ook echt niet vies van tabak. “Er zijn beelden van ze teruggevonden waarop ze lange sigaren roken. We weten van deze beelden dat ze tabaksproducten gebruikten.”

Dat er nu voor het eerst ook echt sporen van tabak zijn teruggevonden, is belangrijk. “We weten heel weinig van oude diëten in het algemeen. En we weten zelfs nog minder van ritueel voedsel en bedwelmende middelen. Om mensen zoals de Maya’s beter te begrijpen moeten we ook dit aspect van hun cultuur begrijpen. De ontdekking van nicotine is een stap in die richting.”