Astronoom Konstantin Batygin weet het vrijwel zeker: Planeet X bestaat. En hij is vastbesloten ‘m op te sporen.

Het was begin 2016 wereldnieuws. Astronomen Konstantin Batygin en Mike Brown hadden sterke aanwijzingen gevonden voor het bestaan van een negende planeet in ons zonnestelsel. De planeet zou tien keer groter zijn dan de aarde, 500 keer zwaarder zijn dan Pluto en een slordige 90 miljard kilometer van de zon verwijderd zijn. Batygin en Brown leidden het bestaan van de planeet af uit het effect dat deze lijkt te hebben op de banen van een aantal Kuipergordelobjecten. De Kuipergordelobjecten in kwestie hebben allemaal elliptische banen, maar volgen dezelfde richting in de fysieke ruimte. “De kans dat dit toeval is, is slechts 0,007 procent,” vertelde Brown in 2016. “Kortom: het kán haast geen toeval zijn. Er moet iets zijn dat de koers van deze objecten bepaalt.” En dat ‘iets’ is volgens Batygin en Brown dus Planeet X.

Opeenstapeling van bewijs
Inmiddels zijn we bijna twee jaar verder en is Planeet X nog altijd een vermoeden: het is astronomen namelijk nog niet gelukt om de planeet te spotten. Wél stapelt het bewijs – dat NASA recent nog ‘overtuigend’ noemde – voor het bestaan van de planeet zich op.

De Subaru-telescoop op Hawaii. Afbeelding: Hirohisat (via Wikimedia Commons).

Een update
Het maakte ons nieuwsgierig. Want hoe staat het nu eigenlijk met die zoektocht naar Planeet X? Zit er een beetje schot in? En is de verwachting nog steeds dat we de planeet binnen een paar jaar gaan vinden? We zochten contact met de man die momenteel jacht maakt op Planeet X en ons er dus alles over kan vertellen: Konstantin Batygin. En hij had toch wel voorzichtig goed nieuws. “De zoektocht gaat echt heel goed,” vertelt hij aan Scientias.nl. “We hadden een beetje een trage start, maar dit jaar gaat het tot op heden geweldig. Ik heb eind september samen met Mike (Brown, red.) een weekje doorgebracht op de top van Maunt Kea en in december en februari gaan we weer terug.” Op dat topje van Maunt Kea bevindt zich de Subaru-telescoop: het beste instrument dat een astronoom op zoek naar een planeet in een donker hoekje van het zonnestelsel zich kan wensen. “Subaru is uniek, omdat deze een groot gezichtsveld heeft – zodat we dus een groot deel van het heelal in één keer kunnen bekijken – én ook gevoelig genoeg is om Planeet X (die buitengewoon donker is) te vinden.”

Planeet X doet er mogelijk wel 20.000 jaar over om een rondje rond de zon te voltooien! Afbeelding: Caltech / R. Hurt (IPAC).

2021
Inmiddels hebben Batygin en Brown al zo’n 20% van het stukje heelal waarin ze planeet X verwachten, afgespeurd. Dus er zit zeker schot in. Brown liet begin 2016 aan Scientias.nl weten te verwachten dat Planeet X binnen een jaar of vijf wel ontdekt zou worden. En dat lijkt nog steeds haalbaar, zo vertelt Batygin. “Je weet het nooit zeker, natuurlijk. Als het elke keer als we willen observeren slecht weer is, komen we bijvoorbeeld in de problemen. Maar het lijkt waarschijnlijk dat we de planeet tegen 2021 wel gevonden hebben.” In principe zouden we de planeet zelfs dit jaar nog kunnen spotten. Batygin schat de kans dat het bewijs voor het bestaan van de planeet zich ophoudt in de data die eind september verzameld is, op zo’n 10 tot 15 procent.

“Ik zie eerlijk gezegd geen manier meer om het zonnestelsel zonder een Planeet X te verklaren”

De twijfel voorbij
Ervan uitgaande dat de planeet echt bestaat, natuurlijk. Want dat is – zolang we de planeet niet direct spotten – toch altijd nog onzeker. Maar Batygin is die twijfel eigenlijk voorbij, zo vertelt hij. “Op dit punt ben ik vrijwel zeker dat er een Planeet X is.” Hij verwijst hierbij naar een recent paper waarin hij samen met collega Alessandro Morbidelli de interpretatie van alle verzamelde data die op het bestaan van Planeet X wijzen, van een update heeft voorzien. “Nu we de data beter begrijpen, zie ik eerlijk gezegd geen manier meer om het zonnestelsel zonder een Planeet X te verklaren.”

Zoals gezegd zijn er verschillende bewijsstukken voor het bestaan van deze negende planeet. Zo zijn er de Kuipergordelobjecten die Batygin en Brown in 2016 aanwezen. Maar ook het feit dat het omloopvlak van de acht bekende planeten in ons zonnestelsel ietsje schuin staat ten opzichte van de evenaar van de zon lijkt op het bestaan van Planeet X te wijzen. Het sterkste bewijsstuk is volgens Batygin echter het feit dat de aanwezigheid van Planeet X voorspelt dat er een groepje hemellichamen moet zijn met een baanvlak dat haaks op dat van de andere planeten in het zonnestelsel staat. “En zo’n populatie kleine hemellichamen zien we precies op de plek waar deze zou moeten zijn.”

Gewoontjes
Het lijkt dus een kwestie van tijd voor we Planeet X spotten. En die ontdekking zal een hoop veranderen, denkt Batygin. Zo wordt het zonnestelsel in zekere zin groter. Nu gaat het wanneer we over het zonnestelsel spreken vaak over de ruimte waarin de planeten cirkelen. En die ruimte zal met de ontdekking van Planeet X flink groter worden: de planeet is naar schatting zo’n twintig keer verder verwijderd van de zon dan de huidige buitenste planeet in ons zonnestelsel, Neptunus. Daarnaast zal de ontdekking ervoor zorgen dat ons zonnestelsel wat ‘gewoontjes’ wordt. Want opeens bezit het dan een superaarde: “over het algemeen genomen het type planeet dat het meest voorkomt”.

Mocht Planeet X ergens in de komende jaren ontdekt worden, dan wacht Batygin en collega’s behalve een hoop aandacht van de media ook een enorme hoop werk. Want opeens is er dan een negende planeet om verder te verkennen. Eén van de eerste onderzoeksvragen die dan aan bod zullen komen, is ongetwijfeld de vraag waar deze planeet geboren is. Op de huidige plek, op zo’n grote afstand van de zon? Dat lijkt niet zo aannemelijk. Stond ‘ie dan eerst dichter bij de zon en is ‘ie door andere planeten weggetrapt? Of hoorde de planeet eigenlijk bij een andere ster en heeft onze zon deze ‘gestolen’? Batygin verwacht dat we vrij kort na de ontdekking van de planeet ook de oorsprong ervan wel helder kunnen krijgen. “Er zal flink wat gemodelleerd moeten worden, maar ik vermoed dat het snel kan gaan.” Zodra de baan van de planeet in kaart is gebracht, kan immers met simulaties worden nagegaan wat deze allemaal heeft meegemaakt.

Terwijl Brown en Batygin jagen op de negende planeet in ons zonnestelsel dromen anderen al van de ontdekking van nog meer planeten. Recent onderzoek suggereert nu reeds dat er naast Planeet X ook nog een tiende planeet op ontdekking wacht. Batygin heeft er niet echt een mening over “maar het bewijs is veelbelovend”. Hij zal er in ieder geval niet gek van opkijken als er op termijn nog meer planeten in de achterhoede van het zonnestelsel worden gevonden. “Het zonnestelsel is groot. Maar op dit moment hebben we echter alleen heel sterk bewijs voor Planeet X. Het is opwindend om te zien wat de toekomst gaat brengen.”