De straling maakt leven op het land van aardachtige exoplaneten wellicht onmogelijk.

Daarvoor waarschuwen onderzoekers nadat ze rode dwergen – sterren die kleiner en koeler zijn dan de onze en veelvuldig in de Melkweg voorkomen – bestudeerden. Ze presenteerden hun bevindingen gisteren tijdens een bijeenkomst in het kader van de European Week of Astronomy and Space Science in Liverpool.

Exoplaneten
De afgelopen jaren hebben astronomen met behulp van krachtige (ruimte)telescopen rond de 4000 planeten ontdekt die rond andere sterren cirkelen. Een aantal van deze planeten is ongeveer net zo groot als de aarde en bevindt zich in de zogenoemde leefbare zone. Dit is een denkbeeldige zone rond een ster waarin de temperatuur hoog genoeg is om te voorkomen dat eventueel water op het oppervlak van planeten in deze zone bevriest, maar ook weer niet zo hoog ligt, dat dat eventuele water verdampt.

Rode dwergen
Veel van de tot op heden ontdekte potentieel leefbare planeten cirkelen echter rond rode dwergen. Zoals gezegd zijn deze sterren kleiner en koeler dan onze zon. Het betekent dat de leefbare zone – en dus ook de potentieel leefbare planeten die eromheen cirkelen – zich veel dichter bij deze sterren bevinden dan de aarde bij de zon. En die geringe afstand tussen die rode dwergen en potentieel leefbare planeten is zorgwekkend, als je bedenkt dat rode dwergen flinke hoeveelheden röntgenstraling af kunnen geven en met geladen deeltjes gevulde plasmawolken kunnen genereren. De grote vraag is dan ook of die planeten in de leefbare zone wel echt leefbaar zijn of door de röntgenstraling en plasmawolken gesteriliseerd zijn.

AD Leo
Onderzoekers denken daar nu dus iets meer over te kunnen zeggen. Afgelopen maand waren ze er namelijk getuige van hoe de ster AD Leo – op zo’n 16 lichtjaar afstand van de aarde – een gigantische zonnevlam produceerde. Rond Ad Leo cirkelt sowieso een gasreus die zo’n 50 keer dichter bij zijn moederster staat dan de aarde bij de zon. Daarnaast vermoeden onderzoekers dat er op iets grotere afstand – in de leefbare zone – aardachtige planeten te vinden zijn. Natuurlijk zijn de onderzoekers nagegaan wat de zonnevlam met de gasreus van AD Leo heeft gedaan. En voorlopige resultaten wijzen erop dat de gasreus niet werd aangetast én dat de zonnevlam niet vergezeld ging door een plasmawolk. Dat laatste is goed nieuws voor eventuele levensvormen op grotere afstand van AD Leo, omdat plasmawolken in staat zijn om kleinere planeten van hun atmosfeer te ontdoen. Afgaand op wat de onderzoekers op en rond AD Leo hebben zien gebeuren, denken ze dat plasmawolken over het algemeen minder vaak ontstaan op deze kleinere rode dwergen.

“Mogelijk maakt de röntgenstraling leven op het land zelfs onmogelijk”

Röntgenstraling
Dat klinkt allemaal heel positief. Maar de onderzoekers willen daar nog een belangrijke kanttekening bij plaatsen. Wanneer een ster een zonnevlam produceert, ontstaat onder meer röntgenstraling. En dat is dan weer heel slecht nieuws voor eventueel leven in het AD Leo-systeem. Berekeningen wijzen namelijk uit dat de röntgenstraling dwars door de atmosfeer van een aardachtige planeet zou reizen en dus het oppervlak zou bereiken. Het leven op het land zou daardoor ernstig worden aangetast. Mogelijk maakt de röntgenstraling leven op het land zelfs onmogelijk en kan het leven op dergelijke planeten rond rode dwergsterren alleen in de oceanen stand houden.

“Astronomen wereldwijd spannen zich in om aardachtige werelden te vinden en de oude vraag of we alleen zijn in dit universum te beantwoorden,” stelt onderzoeker Eike Guenther. “Ons onderzoek suggereert dat planeten rond de meest voorkomende kleine sterren door toedoen van sporadische uitbarstingen van röntgenstraling geen geweldige plekken zijn voor leven, of in ieder geval voor leven op het land.” Op basis van vervolgonderzoek hopen Guenther en collega’s nog nauwkeurigere uitspraken te kunnen doen over de frequentie van deze röntgenuitbarstingen en de impact die deze op omringende planeten hebben.