Een reis en verblijf in de ruimte brengt het menselijk immuunsysteem in de war. Dat blijkt uit onderzoek. Het is slecht nieuws voor de ruimtevaartorganisaties die momenteel werken aan langdurige ruimtemissies naar bijvoorbeeld Mars.

Dat schrijven wetenschappers in het blad Journal of Interferon & Cytokine Research. Het paper is gebaseerd op onderzoek onder 28 astronauten die enige tijd in het internationale ruimtestation verbleven. De astronauten stonden voor, tijdens en na hun missie bloed af voor onderzoek.

Activiteit
Uit het onderzoek blijkt dat de verspreiding van de immuuncellen in het menselijk lichaam tijdens een ruimtereis niet verandert. Maar de activiteit van deze immuuncellen wijzigt wel. Sommige cellen zijn aanzienlijk minder actief: het lijkt wel of hun werking in de ruimte onderdrukt wordt. Andere cellen woden juist actiever dan dat ze op aarde zijn. Beide situaties zijn een probleem. Wanneer de celactiviteit onderdrukt wordt, reageert het immuunsysteem niet adequaat op bedreigingen. Zo kan het zijn dat slapende virussen die astronauten bij zich dragen actief worden zonder dat het immuunsysteem daar op reageert. De astronauten zijn dan ziek, maar vertonen geen symptomen. Een verhoogde activiteit is eveneens een probleem. Dan reageert het immuunsysteem ‘overdreven’ en dat resulteert bijvoorbeeld in allergische reacties.

“De veranderingen die de onderzoekers zagen optreden zodra astronauten in de ruimte arriveerden, hielden gedurende de hele ruimtereis stand”

Cytokinen
De onderzoekers keken ook hoe groot de concentratie cytokinen in het bloed van deze astronauten voor, tijdens en na hun missie in de ruimte was. Cytokinen zijn moleculen die van cruciaal belang zijn voor de afweer van de mens. De moleculen zorgen er niet alleen voor dat immuuncellen zich verzamelen op plaatsen in het lichaam waar sprake is van een infectie of verwonding: ze geven de immuuncellen ook een seintje wanneer deze actief moeten worden. Uit het onderzoek blijkt dat tijdens een ruimtemissie ook sprake is van een verandering onder de cytokinen. Het geeft de onderzoekers een iets beter beeld van welke delen van het immuunsysteem tijdens een ruimtemissie exact in de war raken.

Geen stabiliteit
Het is niet zo dat het immuunsysteem na enige tijd aan het verblijf in de ruimte went en ‘stabiliseert’, zo benadrukken de onderzoekers. De veranderingen die de onderzoekers zagen optreden zodra astronauten in de ruimte arriveerden, hielden gedurende de hele ruimtereis stand. “Dat is belangrijke informatie, omdat we streven naar ruimemissies die langer duren,” vertelt onderzoeker Mark Shelhamer.

Oorzaak
Onduidelijk is nog wat er precies voor zorgt dat het immuunsysteem in de war raakt. “Zaken als straling, microben, stress, beperkte zwaartekracht, een ander slaapritme en isolatie kunnen allemaal een effect hebben op het immuunsysteem van de bemanning,” vertelt onderzoeker Brian Crucian. “Als deze situatie (waarin het immuunsysteem in de war is, red.) ook tijdens langere ruimtemissies blijft bestaan, kan het de kans op infecties, overgevoeligheid of auto-immuunziektes vergroten.”

De onderzoekers zijn voornemens hun studie voort te zetten. Door te achterhalen hoe het immuunsysteem in de war raakt, hopen ze uiteindelijk maatregelen te kunnen nemen die het immuunsysteem beschermen. Wellicht is een betere bescherming tegen straling een oplossing of kunnen bepaalde voedingssupplementen of medicijnen uitkomst brengen.