cirkelzaag

Eindelijk is het mysterie van de fossiele resten van cirkelvormige kaken gevuld met tanden, opgelost. Ze behoren toe aan een vis die 270 miljoen jaar geleden leefde en in de onderkaak een gebit had dat qua vorm nog het meest doet denken aan een cirkelzaag.

In het verleden zijn regelmatig van die vreemde cirkelvormige fossiele resten zoals u die hieronder ziet, teruggevonden. Dat het om een cirkelvormige kaak gevuld met scherpe tanden ging, konden de onderzoekers wel vaststellen. Maar aan wie behoorde die kaak toe? Onderzoekers konden het maar niet achterhalen, omdat vaak alleen de kaak van het dier werd teruggevonden.

Enkele van de grootste fossiele cirkelzaag-vormige kaken die in het verleden zijn teruggevonden. Foto: Ray Troll.

Enkele van de grootste fossiele cirkelzaag-vormige kaken die in het verleden zijn teruggevonden. Foto: Ray Troll.

Vis
Maar een nieuw onderzoek brengt daar verandering in. Wetenschappers bestudeerden een vis die zo’n 270 miljoen jaar geleden leefde. “Nieuwe CT-scans van dit unieke exemplaar afkomstig uit Idaho laten de spiraalvorm waarmee de tanden in de kaak staan, zien en geeft ons nieuwe informatie over hoe dit dier eruitzag en hoe het at,” vertelt onderzoeker Leif Tapanila. “We waren in staat om vast te stellen waar deze set tanden in het dier passen. Ze passen achter in de mond, naast het achterste gewricht in de kaak. We kunnen uitsluiten dat ze helemaal vooraan de kaak zaten.”

Helicoprion
En daarmee is het mysterie opgelost: de cirkelzaag-vormige kaak behoort toe aan Helicoprion. Een vis die verwant is aan de moderne draakvis. De Helicoprion werd gemiddeld vier meter lang, maar ook wel eens de 7,5 meter aan kon tikken.

De tanden functioneerden hoogstwaarschijnlijk als een soort zaag, zo schrijven de onderzoekers in het blad Biology Letters. De vis kon de kaak naar voren en naar achteren rollen en zo dingen doormidden ‘zagen’ of ‘snijden’. Overigens joeg de vis voornamelijk op zachte prooien zoals inktvissen.