Meer dan een kwart van de kinderen die sterven voor ze vijf jaar oud zijn, sterft door toedoen van een vervuilde leefomgeving.

Dat stelt de Wereldgezondheidsorganisatie in een nieuw rapport. Het betekent dat op jaarbasis zo’n 1,7 miljoen kinderen onder de vijf jaar door toedoen van vervuiling om het leven komen. Deze kinderen sterven doordat ze geen toegang hebben tot schoon drinkwater, omdat de lucht waarin ze leven vervuild is of omdat mensen in hun omgeving roken. Ook een slechte hygiëne is een belangrijke (indirecte) doodsoorzaak.

Dodelijke leefomgeving
“Een vervuilde leefomgeving is een dodelijke leefomgeving, vooral voor kinderen,” stelt Margaret Chan, directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie. “Hun nog in ontwikkeling zijnde organen en immuunsystemen, kleinere lichamen en luchtwegen maken ze in het bijzonder heel gevoelig voor vieze lucht en vies water.”

Longontsteking en diarree
De belangrijkste doodsoorzaken van kinderen die overlijden voor ze vijf jaar oud zijn, zijn: luchtwegproblemen, zoals longontsteking (te wijten aan vervuilde licht binnens- en buitenshuis) en diarree (te wijten aan een gebrek aan schoon drinkwater, sanitaire voorzieningen en hygiëne). Luchtwegproblemen eisen jaarlijks 570.000 kinderlevens, terwijl diarree zo’n 361.000 kinderen fataal wordt. Nog eens 270.000 kinderen sterven al in de eerste maanden van hun leven, bijvoorbeeld doordat ze te vroeg geboren worden. Iets wat voorkomen kan worden door toegang tot schoon drinkwater, betere sanitaire voorzieningen en hygiëne. 200.000 kinderen sterven jaarlijks door malaria. Ook dat kan voorkomen worden, door de voortplanting van de malariamug lastig te maken (bijvoorbeeld door vaten waarin drinkwater wordt opgeslagen af te dekken).

Eerdere successen

De Wereldgezondheidsorganisatie vroeg eerder ook al aandacht voor het grote aantal kinderen dat op jonge leeftijd overlijdt. Naar aanleiding van dat rapport zijn maatregelen getroffen om het aantal sterftgevallen terug te dringen. Met succes. Het aantal jonge kinderen dat nu op jaarbasis overlijdt, is afgenomen van 12,7 miljoen (1990) naar 5,9 miljoen (2015). Sinds 1990 hebben 2,6 miljard mensen toegang gekregen tot schoon drinkwater, 2,1 miljard mensen hebben betere sanitaire voorzieningen en het aantal kinderen dat sterft door toedoen van diarree is in diezelfde periode afgenomen van 1,2 miljoen naar 526.000. Tussen 2000 en 2015 is het aantal kinderen dat door toedoen van malaria sterft met 58 procent afgenomen. Het laat zien dat dit probleem – met vereende krachten – echt kan worden aangepakt. Maar er valt nog veel werk te verzetten.

Een leven lang last
Kinderen die in een vervuilde leefomgeving opgroeien, ondervinden daar niet alleen in hun kinderjaren last van, zo benadrukt de Wereldgezondheidsorganisatie. Soms leidt het tot blijvende gezondheidsproblemen. Wanneer peuters en kleuters zowel in huis als buitenshuis aan luchtvervuiling en rook van sigaretten worden blootgesteld, neemt de kans op longontsteking en chronische luchtwegproblemen (zoals astma) toe. Blootstelling aan luchtvervuiling vergroot bovendien de kans op hartziekten, een beroerte en kanker. Investeren in de bestrijding van bijvoorbeeld vervuild drinkwater en luchtvervuiling kan dan ook enorme effecten hebben op de volksgezondheid.

Aanpak
Het bestrijden van vervuilde leefgebieden verdient volgens de Wereldgezondheidsorganisatie met name prioriteit, omdat het een groeiend probleem is. Neem bijvoorbeeld elektronisch en elektrisch afval (zoals oude mobiele telefoons) dat niet gerecycled, maar ergens gedumpt wordt. Kinderen worden middels dat afval blootgesteld aan giftige stoffen die kunnen leiden tot concentratieproblemen, longziekten en kanker. En naar verwachting wordt er tussen 2014 en 2018 zo’n 19 procent meer van dit soort afval gegenereerd.
Ondertussen stijgen ook de temperaturen en CO2-concentratie in de atmosfeer, waardoor er meer pollen in de lucht terechtkomen. Die pollen verhogen de kans op astma onder kinderen. Wereldwijd hebben 11 tot 14 procent van de kinderen van vijf jaar en ouder te maken met astma-symptomen en in 44 procent van de gevallen is dat terug te leiden naar het milieu waarin ze opgroeien. Luchtvervuiling en sigarettenrook verergeren bovendien de symptomen van astma-patiënten.

Het is dus zaak om in actie te komen. En daarvoor zullen meerdere sectoren de handen ineen moeten slaan. Zo moeten scholen een plek zijn die hygiënisch is en voldoende sanitaire voorzieningen heeft. Ook moet er op scholen voorlichting worden gegeven over hygiëne. In steden moet er meer groen komen en in de transportsector moet de uitstoot van vervuilende stoffen beperkt worden. In de landbouw moet het gebruik van gevaarlijke pesticiden worden teruggedrongen, terwijl men in de bouw onveilige bouwmaterialen en lood bevattende verf moet mijden. Zo ontstaat een veiligere en gezondere leefomgeving waarin minder kinderen sterven en ziek worden.