Wetenschappers hopen binnenkort het oudste nog niet ontcijferde schrift ter wereld te kunnen ontcijferen. Onderzoekers hebben er foto’s met een extreem hoge resolutie van gemaakt en deze online gezet, zodat de hele wereld ze kan bekijken. Hopelijk is er iemand die de code kan kraken.

Het draait allemaal om het schrift dat ook wel bekend staat als het proto-Elamitisch beeldschrift. Het werd in het oude Iran ergens tussen 3200 en 3000 voor Christus gebruikt. Uit die tijd zijn nog manuscripten achtergebleven, maar vandaag de dag is niemand in staat om ze te lezen. Het proto-Elamitisch schrift is namelijk nog niet ontcijferd.

RTI
Wetenschappers van de universiteit van Oxford en Southampton hopen dat daar binnenkort verandering in komt. Om daar een handje bij te helpen, hebben ze de manuscripten gefotografeerd. Ze ontwikkelden daarvoor een heel nieuwe techniek: Reflectance Transformation Imaging (RTI) System for Ancient Documentary Artefacts. Met deze techniek worden details die met het blote oog niet zichtbaar zijn, blootgelegd.

Over het proto-Elamitische schrift

Het schrift is niet helemaal een raadsel voor ons. Enkele symbolen in het schrift komen uit Mesopotamië en zijn dus al ontcijferd. Maar zo’n tachtig tot negentig procent van het schrift kunnen we nog niet lezen. Een lang leven was het proto-Elamitische schrift overigens niet beschoren: het verdween al na ongeveer twee eeuwen. Waarschijnlijk kwam dat doordat het gebruikt werd in geschriften van administratieve aard en geschriften waarin de landbouw aan bod kwam. Op scholen werd het niet onderwezen en dus slopen er ook steeds meer fouten in het schrift en werd het op een gegeven moment overbodig.

Hoe werkt het?
Het werkt als volgt. De onderzoekers ontwikkelden een soort donkere koepel met daarin 76 lampjes. Helemaal bovenaan in de koepel bevindt zich een camera. Het manuscript werd in die koepel geplaatst en vervolgens 76 keer gefotografeerd: op elke foto brandt er een ander lampje. Op elke foto is de belichting weer anders en kunnen dus weer andere schaduwen worden waargenomen. Door de foto’s met elkaar te vergelijken kunnen alle details – waaronder details die onderzoekers daarvoor nog nooit waren opgevallen – worden blootgelegd.

“Ik heb de laatste tien jaar geprobeerd om het proto-Elamitische schrift te ontcijferen en met deze nieuwe technologie denk ik dat we eindelijk op het punt staan een doorbraak mee te maken,” vertelt onderzoeker Jacob Dahl. “De kwaliteit van de foto’s is ongelofelijk. En het is belangrijk om je te herinneren dat je een schrift niet kunt ontcijferen zonder betrouwbare foto’s, omdat je anders bijvoorbeeld verschillen die met het blote oog nauwelijks zichtbaar zijn, over het hoofd ziet. Stel je bijvoorbeeld voor dat je niet in staat bent om de letter ‘i’ van de letter ‘t’ te onderscheiden.” Dan wordt zo’n code natuurlijk nooit gekraakt. Maar de nieuwe techniek biedt hoop. “We zijn nog nooit in staat geweest om de documenten in zo’n hoge kwaliteit te bestuderen.”