Blijkbaar vertoefden mensen hier reeds veel eerder dan gedacht.

Dat suggereren opgravingen die plaatsvonden in een grot – Leang Burung 2 genaamd – aan de zuidzijde van Sulawesi. Hier werden in 1975 al sporen aangetroffen die erop wezen dat moderne mensen er tussen 25.000 en 34.000 jaar geleden vertoefden. Maar nu hebben onderzoekers nog zo’n drie meter dieper gegraven en nóg oudere sporen van mensen ontdekt. Het gaat om stenen voorwerpen die naar schatting zo’n 50.000 jaar oud zijn.

Verstoorde aardlagen

De opgravingen werpen bovendien een nieuw licht op de ontdekkingen die in 1975 zijn gedaan. Zo hebben de onderzoekers aanwijzingen gevonden dat de bovenste sedimentlagen flink verstoord zijn en dus geen chronologisch verhaal vertellen. Het kan betekenen dat de sporen die in 1975 zijn teruggevonden veel jonger zijn dan gedacht.

Lange historie
De ontdekking geeft meer inzicht in de geschiedenis van dit eiland en dan met name de geschiedenis sinds de eerste mensen hier arriveerden. Dat het een lange en veelbewogen geschiedenis is, staat ondertussen buiten kijf. Zo werd een paar jaar geleden al vastgesteld dat rotstekeningen in de buurt van Leang Burung 2 zo’n 40.000 jaar oud zijn. En recente opgravingen op een plek op zo’n 80 kilometer afstand van de grot resulteerden in de ontdekking van stenen gereedschappen die tussen de 194.000 en 118.000 jaar oud zouden zijn. Wie deze gereedschappen maakten, is onbekend, maar hun leeftijd suggereert dat Sulawesi lang voor de rotskunst ontstond, bewoond werd door een archaïsche mensensoort (of een heel vroege populatie modern mensen).

Wie?
Grote vraag is natuurlijk wie de nu ontdekte sporen in Leang Burung 2 achterlieten. Het kunnen dezelfde mensen zijn geweest die zo’n 40.000 jaar geleden rotstekeningen in naburige grotten achterlieten. Maar het zou ook heel goed een aparte, oudere populatie mensachtigen kunnen zijn geweest. De laatste hypothese roept direct nieuwe vragen op. Want kwamen deze mensachtigen dan wel in contact met de mensen die de rotstekeningen in de buurt maakten? En wat is er dan van deze mensachtigen geworden, oftewel: wanneer en hoe zijn ze uitgestorven?

Mysterie
“De identiteit van de eerste bewoners van Leang Burung 2 is een mysterie,” erkent onderzoeker Adam Brumm. “De vroege cultuur is heel anders dan die van de moderne mensen die 40.000 jaar geleden rotskunst achterlieten op Sulawesie. Dit eiland bevindt zich nabij de rand van het Aziatische continent waar oude populaties Homo erectus te vinden waren en ligt ten noorden van Flores, waar de beroemde ‘hobbits’ woonden. Ook wordt aangenomen dat de zogenaamde Denisova-mensen – zij waren nauw verwant aan de Neanderthalers – ergens in Wallacea aanwezig waren. Afgaand op vondsten in dit grote gebied is het dan ook mogelijk dat de eerste inwoners van Leang Burung 2 een inmiddels uitgestorven groep vormden die later vervangen werd door onze soort.”

Er is zelfs een gerede kans dat de onderzoekers tijdens hun opgravingen in Leang Burung 2 nog niet op sporen van de allereerste bewoners van de grot zijn gestuit. Brumm wijst erop dat tijdens de opgravingen de diepste sedimentlagen nog niet zijn bereikt en dat er in het gebied dus gemakkelijk nog oudere sporen van mensen kunnen worden aangetroffen. “Nadere opgravingen op Sulawesi kunnen nog enkele serieuze verrassingen opleveren.”