Een abrupte stop zou catastrofale gevolgen hebben.

Daarvoor waarschuwen onderzoekers in het blad Nature Ecology & Evolution. “Als geo-engineering ooit abrupt stopt, zou dat vernietigend zijn, dus moet je jezelf ervan verzekeren dat het geleidelijk aan gestopt kan worden,” vertelt onderzoeker Alan Robock.

Wolk van zwaveldeeltjes

Zwaveldeeltjes in de atmosfeer brengen: vulkanen doen dat van nature. Maar natuurlijk niet op bevel. In het geval van geo-engineering zullen we dan ook een andere manier moeten vinden om de zwaveldeeltjes hoog in de atmosfeer te brengen. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan vliegtuigen die de deeltjes daar afzetten. Dat zal dan wel regelmatig moeten gebeuren: als de vliegtuigen geen deeltjes meer ‘sprayen’, verdwijnt de wolk binnen een jaar.

Geo-engineering
De aarde warmt op. En dat komt voornamelijk doordat wij fossiele brandstoffen in de lucht pompen. Dus wat moeten we doen om klimaatverandering een halt toe te roepen? Onze uitstoot terugdringen. In aanvulling daarop zouden we echter ook kunnen denken aan geo-engineering. Dat zijn maatregelen die erop gericht zijn om de opwarming van de aarde te beperken. Een veelgehoord voorbeeld is het creëren van een grote wolk in het bovenste deel van de atmosfeer, die bestaat uit zwaveldeeltjes. Die wolk zou de straling van de zon reflecteren en leiden tot afkoeling.

Impact
Er is de afgelopen jaren al veel onderzoek gedaan naar de impact die dergelijke ingrepen op het klimaat zouden hebben. Maar er is nog weinig gekeken naar de impact die het heeft op dieren en planten en dan met name wanneer er abrupt gestopt wordt met geo-engineering. Een nieuw onderzoek – waaraan ook Robock meewerkte – brengt daar verandering in.

Snelle opwarming
De onderzoekers simuleerden een situatie waarin er tussen 2020 en 2070 jaarlijks vijf miljoen ton zwaveldeeltjes in de atmosfeer werd gebracht. Het zou ertoe leiden dat de zwaveldeeltjes wolken vormen die evenredig over het noordelijk en zuidelijk halfrond verdeeld zijn. En dat leidt dan weer tot ongeveer 1 graad afkoeling. Maar – en nu wordt het interessant – wat gebeurt er als men abrupt stopt met deze vorm van geo-engineering? Het zou volgens de onderzoekers leiden tot een rappe opwarming: een opwarming die ongeveer tien keer sneller gaat dan wanneer geo-engineering helemaal niet zou zijn ingezet.

De onderzoekers gingen nog een stap verder. Want hoe snel moeten organismen verhuizen om te kunnen blijven leven in een klimaat dat ze – zowel qua temperatuur als neerslag – gewend zijn en waarin ze kunnen overleven? “In veel gevallen moet je de ene kant op om dezelfde temperatuur te vinden en een andere richting op om dezelfde neerslag aan te treffen,” vertelt Robock. “Planten kunnen zich natuurlijk niet verplaatsen. Sommige dieren wel, anderen weer niet.” En zelfs als dieren, planten en andere organismen zich op tijd uit de voeten kunnen maken, is het nog maar de vraag of hun nieuwe leefgebied voldoende voedsel herbergt. “We moeten echt tot in detail kijken naar de impact op specifieke organismen en hoe zij zich kunnen aanpassen als geo-engineering plotseling stopt.”