BIOLOGIE  Onderzoekers hebben voor het eerst een niet-menselijke primaat zien flossen. De Japanse makaken blijken op hun tandhygiëne gesteld, want het vrouwtje Chonpe doet het in ieder geval regelmatig en bewijst zo dat flossen niet typisch menselijk is. De aap heeft maar liefst drie verschillende manieren om haar tandhygiëne te bewaken.

Volgens de onderzoekers – die hun resultaten in januari hopen te publiceren – is Chonpe helemaal zelf op het idee van flossen gekomen. Waarschijnlijk is het voor de aap een toevallige bijkomstigheid als het gaat om de hygiëne. “Japanse makaken bijten soms in hun haar of trekken het door hun mond om externe parasieten te verwijderen,” vertelt onderzoeker Jean-Baptiste Leca. Wellicht is het haar vast komen te zitten tussen Chonpe’s tanden en heeft ze de haren eruit getrokken. “Ze heeft misschien gemerkt dat de voedselrestanten aan de haren bleven zitten,” denkt Leca. Chonpe kon vervolgens de voedselrestanten van haar haren likken. Die beloning heeft haar waarschijnlijk aangemoedigd om vaker te flossen.

Chonpe leeft in het Iwatayama Monkey Park in Japan. Ze krijgt haar voedsel en heeft daardoor meer tijd over. Ze gebruikt die tijd heel wijselijk door op drie verschillende manieren te flossen. Soms gebruikt ze haar mond om de haren (die nog aan haar huid of die van andere apen vastzitten) tussen haar tanden door te trekken. Hierbij beweegt ze haar hoofd naar achteren. Bij de tweede methode doet ze hetzelfde, maar houdt ze de haren niet met haar mond, maar met haar handen vast. Bij de derde manier trekt ze haren uit en gebruikt deze om te flossen.

De onderzoekers zagen Chonpe een jaar geleden voor het eerst flossen en merken dat de andere apen in haar groep haar nu na gaan doen. De kans dat het flossen zich onder de hele groep gaat verspreiden, is klein. Makaken dragen hun gedrag vaak over op familie. Chonpe heeft geen kinderen en slechts twee familieleden.

Chonpe is in ieder geval een hele innovatieve aap. Zo gebruikt ze kleine stenen om bijvoorbeeld splinters uit haar handen te halen. Chonpe heeft geen hoge functie in de groep; ze is het grootste deel van de tijd bezig om anderen te verzorgen en heeft waarschijnlijk daarom haar technieken verder doorontwikkeld.

Eerder onderzoek had al aangetoond dat chimpansees, orang-oetans en bonobo’s twijgen gebruiken als tandenstokers. Flossen was eerder ook al bij Java-apen in Thailand gesignaleerd. Deze apen komen echter regelmatig in contact met mensen en gebruiken zelfs mensenharen om te flossen. Het is dus niet duidelijk of zij het flossen zelf ontwikkeld hebben. Nader onderzoek moet uitwijzen hoe de innovativiteit van het flossen zich onder apen verspreidt.