Mogelijk waren niet moderne mensen, maar Neanderthalers de eersten die Noord-Amerika bezochten.

Tot die conclusie komen wetenschappers in een paper dat in het blad Nature is verschenen. “Als dit waar is, dan verandert het werkelijk alles,” stelt archeoloog John McNabb, verbonden aan de universiteit van Southampton en niet betrokken bij het onderzoek.

De mastodont
Het nieuwe onderzoek draait om een archeologische vondst die al in 1992 in San Diego werd gedaan. Het gaat om de resten van een mastodont – botten, slagtanden en kiezen – en grote stenen die gebruikt lijken te zijn als gereedschappen (bijvoorbeeld hamers). Wetenschappers hebben zich nu nog eens over de resten gebogen en deze onder meer uitgebreid gedateerd.

De conclusies
Op basis van die onderzoeken kunnen ze twee conclusies trekken: de botten zijn door mensen aangepast. En de resten zijn zo’n 130.000 jaar oud. Het zou betekenen dat 130.000 jaar geleden al mensen in Noord-Amerika te vinden waren. En dat is opzienbarend. Want de oudste bewijzen voor de aanwezigheid van mensen in Noord-Amerika die ons tot voor kort bekend waren, zijn slechts 15.000 jaar oud. Aangenomen werd dan ook dat mensen het continent pas heel recent bevolkten. Maar dit nieuwe onderzoek verandert, zoals McNabb terecht opmerkt, alles. Blijkbaar zetten de eerste mensen meer dan 100.000 jaar eerder dan gedacht al voet in Noord-Amerika.

Het bewijs
Even terug naar het bewijs voor deze ongelofelijke conclusie, de resten van de mastodont. Want hoe weten de onderzoekers zo zeker dat deze resten door mensen zijn aangepast? Kunnen de veranderingen die de botten ondergaan hebben bijvoorbeeld niet het resultaat zijn van geologische processen? De onderzoekers denken van niet. Ze wijzen er bijvoorbeeld op dat de distributie van de botten opmerkelijk is: “Ze waren niet op een homogene manier over het gebied verspreid, maar lagen in plaats daarvan geconcentreerd op twee plekken.” Wat daarnaast opvalt, is dat de meest fragiele botten van de mastodont nog heel zijn, terwijl de zwaarste en sterkste botten gebroken zijn. De breuken wijzen er bovendien op dat de botten nog vers waren toen ze gebroken zijn. En de beschadigingen die op de botten zijn aangetroffen, wijzen er sterk op dat ze gebroken zijn doordat er herhaaldelijk op geslagen is. Zeer waarschijnlijk werden daarvoor de grote stenen gebruikt die nabij de botten zijn aangetroffen. Ook die stenen zijn daarbij gebroken (sommige schilfers werden op grote afstand van de botten teruggevonden).

Wie waren deze mensen?
Het onderzoek roept een hoop vragen op. Want wie waren deze mensen die deze mastodont bewerkten? Dat weten we nog niet. Onze soort – Homo sapiens – loopt al zo’n 200.000 jaar op aarde rond en is dus een kanshebber. Maar het kunnen ook andere mensachtigen zijn geweest. Bijvoorbeeld Neanderthalers of Homo denisova. Beide soorten leefden rond 130.000 jaar geleden in het zuiden van Siberië en kunnen naar Alaska zijn gereisd. Mogelijk deden ze dat meer dan 130.000 jaar geleden via de Beringlandbrug. Of iets later over zee (de pasgevormde Beringstraat).

Gelukt?
Maar er zijn meer vragen. Want faalden de mensen die deze mastodont bewerkten en lukte het ze uiteindelijk niet om Noord-Amerika te koloniseren? Of slaagden ze er wel in, maar hebben we nu pas het eerste bewijs voor hun aanwezigheid gevonden?

De onderzoekers hopen dat hun studie archeologen aanmoedigt om in veel oudere afzettingen te gaan zoeken naar sporen van mens(achtig)en. Misschien vertellen die afzettingen inderdaad wel een heel nieuw verhaal over de kolonisatie van Noord-Amerika. Een verhaal dat niet begint bij moderne mensen.