“Het lijkt erop dat het leven in het universum wijdverspreid is.”

Tot die conclusie komt onderzoeker J. William Schopf samen met collega’s in het blad Proceedings of the National Academy of Sciences. Ze baseren zich op een nieuwe analyse van fossiele resten die enige tijd geleden in het westen van Australië zijn ontdekt en zo’n 3,465 miljard(!) jaar oud zouden zijn.

Het nieuwe onderzoek
De onderzoekers – waaronder Schopf – die deze fossiele resten in 1993 ontdekten, stelden de oudste fossiele resten op aarde te hebben gevonden. Maar critici waren niet direct overtuigd. Zo twijfelden ze of het wel echt om biologische resten ging. Er volgde – in 2002 – een nieuw paper waarin Schopf en collega’s nieuw bewijs aanvoerden dat erop wees dat het echt om gefossiliseerde micro-organismen ging. En nu komen Schopf en collega’s met een derde paper waarin ze afrekenen met alle twijfels die er in dit stadium nog kunnen zijn: dit zijn echt de resten van stokoude micro-organismen. En dat niet alleen. De onderzoekers zijn er voor het eerst ook in geslaagd om vast te stellen wat deze microben bijna 3,5 miljard jaar geleden uitspookten.

Eén van de fossielen die in West-Australië zijn teruggevonden en de boeken ingaan als de oudste fossielen die tot op heden zijn ontdekt. Afbeelding: J. William Schopf, UCLA.

Fotosynthese
Het onderzoek wijst uit dat we te maken hebben met verschillende soorten micro-organismen die elk op hun eigen manier in leven wisten te blijven. Zo zijn er twee soorten die aan een soort primitieve vorm van fotosynthese deden. En één soort bleek methaangas te produceren, terwijl weer twee anderen methaan consumeerden en er hun celwanden uit optrokken.

Diversiteit
En daarmee bewijzen deze micro-organismen niet alleen dat er al heel vroeg leven te vinden was op aarde. Ze tonen tevens aan dat dat leven al heel divers was. “Dit zijn de eerste gegevens die laten zien hoe divers de organismen op dit punt in de geschiedenis van de aarde waren,” stelt Schopf. Er waren soorten die aan fotosynthese deden, soorten die methaan produceerden en methaan consumeerden. En dan gaan we alleen nog maar af op wat er in Australië is teruggevonden. “Eerder onderzoek van ons heeft al aangetoond dat er 3,4 miljard jaar geleden ook zwavelgebruikers waren.”

Buitenaards leven
De ontdekking heeft niet alleen implicaties voor de geschiedenis van het leven op aarde. De studie kan ons ook veel meer vertellen over het leven buiten onze planeet. Hoewel we dat nog niet ontdekt hebben, gaan de meeste onderzoekers ervan uit dat het er wel is. De afgelopen jaren is immers wel duidelijk geworden dat het universum niet alleen talloze sterren sterren telt, maar dat rond de meeste van die sterren ook planeten te vinden zijn. Het idee dat er dan op slechts één planeet leven is ontstaan, lijkt niet langer aannemelijk. En dit onderzoek onderschrijft de aanname dat er op veel meer plekken in het universum leven te vinden is. Want nu is er bewijs dat het leven op aarde heel snel ontstond. “Dit (de fossiele resten, red.) vertelt ons dat leven veel eerder begon dan gedacht en het bevestigt dat het niet moeilijk was voor primitieve levensvormen om te ontstaan en te evolueren tot complexere micro-organismen.”

Onduidelijk is op dit moment wanneer de eerste levensvormen precies op aarde ontstonden: mogelijk nog eerder dan de exemplaren die in West-Australië zijn aangetroffen. “Maar het lijkt erop dat – mits de omstandigheden goed zijn – het leven wijdverspreid is in het universum,” aldus Schopf. Hij wil daar wel een belangrijke voetnoot bij plaatsen. Zo kan – afgaand op de ontdekking in West-Australië – alleen gesteld worden dat het zeer aannemelijk lijkt dat primitief leven wijdverspreid is in het universum. De aanwezigheid van complexere levensvormen op andere plekken dan de aarde is ook heel waarschijnlijk, maar daarvan is Schopf – wederom afgaand op zijn onderzoek – wel iets minder zeker.