stenen gereedschap

We moeten meer respect hebben voor de mensen die in de oude steentijd stenen gereedschappen maakten. Zelfs na enig oefenen vindt het moderne brein het maken van die gereedschappen nog moeilijk, zo blijkt.

Tot die conclusie komen onderzoekers van Emory University op basis van experimenten. Ze verzamelden zes archeologiestudenten en leerden ze om stenen gereedschappen te maken. De studenten moesten daarbij twee soorten stenen werktuigen maken: Acheuléen en Oldowan. De Acheuléen-vuistbijl (die zo’n 500.000 jaar geleden werd vervaardigd) was aanzienlijk moeilijker te maken dan de Oldowan-gereedschappen (die zo’n 2,6 miljoen jaar geleden werden vervaardigd).

Filmpje
De vaardigheden van de studenten werden beoordeeld voor- en nadat ze geleerd hadden om de stenen gereedschappen te maken. Voor, tijdens en na hun training ondergingen ze bovendien een hersenscan terwijl ze naar filmpjes keken. Op die filmpjes was een roterende steen te zien met daarop gekleurde punten. Een rode punt gaf aan waar de steen geraakt werd en een wit gebied gaf aan welk deel van de steen door die aanraking van de steen loskwam. De proefpersonen kregen vervolgens bijvoorbeeld de vraag of de aanraking van de steen in werkelijkheid er ook toe zou leiden dat het aangegeven deel van de steen loskwam. Ook moesten ze aangeven of de steen op de aangegeven plaats hard raken een goed idee was als je een vuistbijl wilde maken.

Een Acheuléen-vuistbijl. Afbeelding: A. de Mortillet (via Wikimedia Commons).

Een Acheuléen-vuistbijl. Afbeelding: A. de Mortillet (via Wikimedia Commons).

Prefrontale cortex
Proefpersonen die goede vuistbijlen maakten, bleken ook betere antwoorden te geven op de aan de video’s gerelateerde vragen. Ook vertoonden ze een hogere activiteit in de prefrontale cortex. Het suggereert dat ons brein niet in staat is om een Acheuléen-vuistbijl op de automatische piloot te maken. “Het vraagt van je dat je op een gecompliceerde manier nadenkt,” vertelt onderzoeker Dietrich Stout. Je moet nadenken over de consequenties die een actie – het hardhandig op een specifieke plek op de steen slaan – heeft. “Het is een soort mentaal tijdreizen. En dat is een hogere cognitieve vaardigheid.”

Lastig voor modern brein
En zelfs de moderne hersenenen hebben daar enige moeite mee, zo toont het onderzoek aan. De vuistbijlen die door de proefpersonen gemaakt werden, waren van aanzienlijk minder goede kwaliteit dan de vuistbijlen die in de oude steentijd werden vervaardigd. “Ze voldeden niet aan de standaarden van 500.000 jaar geleden.”

“Voor het eerst hebben we aangetoond dat er een verband is tussen de mate van prefrontale hersenactiviteit, de vaardigheid om een technologisch oordeel te vellen en succes tijdens het maken van stenen gereedschappen. De resultaten zijn relevant voor het debat omtrent de oorsprong van de cognitie van de moderne mens en de rol die technologische en sociale complexiteit als het om de evolutie van het brein gaat, heeft gespeeld.” Het onderzoek verandert bovendien onze kijk op de mensen die duizenden jaren geleden stenen gereedschappen maakten. “Het zijn niet zomaar een aantal aapmensen die stenen op elkaar slaan. We moeten respect hebben voor de makers van de gereedschappen uit de Steentijd.”