Afgelopen week werd bekend dat ongeveer de helft van alle Europeanen te dik is. Het aantal mensen met overgewicht is de afgelopen twintig jaar in een groot deel van de Europese lidstaten verdubbeld. En ook steeds meer kinderen wegen meer dan ‘normaal’. Dat alles wijst erop dat overgewicht nog wel een tijdje blijft. Maar hoe komt dat? En belangrijker nog: hoe komen we ervan af?

Overgewicht heeft verschillende oorzaken. Stuk voor stuk dragen ze hun eigen steentje bij aan een probleem dat letterlijk steeds groter wordt.

Genen
Als sporten en diëten niet helpt en de hele familie met hetzelfde probleem te maken heeft, kunt u er gerust van uitgaan dat het iets genetisch is. Uit onderzoek blijkt dat genen waarschijnlijk bepalen wanneer iemand het gevoel heeft ‘vol te zitten’. Sommigen krijgen dat gevoel al na één bordje boerenkool. Anderen pas nadat ze drie borden op hebben.

Moeder
Maar het gaat nog verder dan genen. Moederlief bemoeit zich er ook op een andere manier nog mee. Zo is uit onderzoek gebleken dat een ongeboren kind van de moeder ‘epigenetische’ boodschappen krijgt. Deze boodschappen gaan over de manier waarop het kind zijn of haar gewicht zou moeten ‘regelen’. Deze epigenetische boodschappen veranderen de genen niet, maar de manier waarop deze functioneren wordt wel anders. De onderzoekers bewezen dat met een experiment. Ze namen de jongen van muizen met overgewicht en gaven ze aan slanke muizen. De jongen van de slanke dieren gingen naar de soortgenoten die te zwaar waren. Ondanks het feit dat de jongen wiens moeder te zwaar was, vrijwel dezelfde genen hadden en dezelfde opvoeding genoten als de jongen van de slanke moeders, werden ze toch dik. Zelfs als ze dezelfde hoeveelheid eten kregen als de jongen van de slanke muizen.

Vrienden
Geef uw moeder echter niet al te snel de schuld van uw volslanke lichaam. Uw vrienden kunnen er ook wat van! Uit studies blijkt dat mensen met zware vrienden zelf vaak ook dik zijn. Dat heeft mogelijk te maken met de manier waarop wij mensen naar onszelf en anderen kijken. De mens kijkt naar diens vrienden om zijn eigen gewicht te beoordelen. Zijn alle vrienden wat zwaarder, dan wordt ‘dik zijn’ al snel de leidende norm en is zo’n buikje niet meer dan normaal. Dit wijst erop dat overgewicht niet alleen een fysiek probleem is; ook het brein en de cultuur speelt een rol.

Bacteriën
Overgewicht is niet helemaal nieuw, maar is overduidelijk bezig aan een opmars. Volgens onderzoeker Andrew Gewirtz heeft dat mogelijk te maken met bacteriën. Uit experimenten onder muizen blijkt dat bepaalde bacteriën ervoor zorgen dat er meer calorieën uit dezelfde hoeveelheid voedsel worden gehaald. Die bacteriën zijn bovendien verantwoordelijk voor een grotere eetlust. Het is best mogelijk dat deze bacteriën tegenwoordig prominenter voorkomen, omdat we de concurrerende bacteriën met onze schone levensstijl (handen wassen, douchen, etc.) en antibiotica om zeep hebben geholpen.

Beweging
Maar ook te weinig beweging is zeker een belangrijke factor. Onze voorouders bewogen flink om aan voedsel te komen en in leven te blijven. Die noodzaak is er anno 2010 niet echt meer en dus zetten we wat uit.

Fastfood
Nog zo’n open deur: fastfood. Het is lekker, maar bijzonder slecht. Er zit veel suiker, vet en zout in. Al die stofjes zorgen er stuk voor stuk voor dat we niet kunnen stoppen met eten. Sterker nog: fastfood zorgt voor opwinding in het brein en kan net zo verslavend worden als sigaretten of drugs. En daar is ons lichaam duidelijk niet op gebouwd: diabetes, hart- en vaatziektes en kanker zijn het gevolg.

Stijl
Naast eten, beweging, genen en bacteriën is ook de levensstijl die veel mensen erop nahouden een echte boosdoener. Het haastige leven, de korte nachten en stress zorgen ervoor dat ons bioritme en de verbranding die daarbij hoort, overhoop komt te liggen.

Respect
Oorzaken te over dus, maar wat kunt u er aan doen? Bewegen en gezond eten, is een begin, maar er zijn nog een aantal trucjes. Zo blijkt respect voor eten heel belangrijk. Uit experimenten is gebleken dat mensen die tussen de bedrijven door eten en geen tijd nemen om te tafelen, een grotere kans lopen op overgewicht. Mensen die het eten respecteren en er de tijd voor nemen, worden veel minder snel te zwaar.

Zeewier
Ook het eten van zeewier zou overgewicht kunnen voorkomen. Zeewier zorgt er namelijk voor dat het lichaam tot wel 75 procent minder vet absorbeert.

Dik? Ik?
Maar ook in het hoofd van mensen zou een knop om moeten. Zo is een groot deel van de mensen met overgewicht zich niet bewust van het gezondheidsrisico. Om dat te veranderen, pleitte een Britse minister er onlangs nog voor om mensen met obesitas niet langer te ontzien en gewoon ‘dik’ te noemen. Hij hoopt zo mensen te activeren om gezonder te leven.

Hond
Kinderen met (een aanleg voor) overgewicht zouden gebaat zijn bij een nieuw huisdier. Een hond zorgt ervoor dat kinderen meer bewegen. Het dier laat de kinderen tot wel 1700 stappen meer zetten dan hun leeftijdsgenoten zonder hond.

Of we op korte termijn definitief met overgewicht kunnen afrekenen, is twijfelachtig. De wetenschap werkt hard aan oplossingen, maar maakt ons leven tegelijkertijd ook steeds comfortabeler en dus worden we steeds luier. Wat dat betreft lijkt het er haast wel op dat onze intelligentie en innovatieve geest ons middels het probleem van overgewicht de kop kost.