Gevaarlijke straling is één van de grootste uitdagingen, maar geen showstopper, aldus NASA.

De aarde wordt gebombardeerd door straling. Maar gelukkig is er het magnetisch veld dat een groot deel van die straling tegenhoudt. Heel anders is dat in de ruimte. Daar heeft straling vrij spel en vormt het een serieuze bedreiging voor de gezondheid. En dus ook voor de verre ruimtemissies waar onder meer de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie van droomt. Maar er wordt hard gewerkt aan oplossingen. En alles wijst er nu op dat die straling geen onoverkomelijk probleem meer is: het is langzamerhand een probleem geworden dat we het hoofd kunnen bieden, aldus NASA.

Optimisme
“Sommige mensen denken dat straling zal voorkomen dat NASA mensen naar Mars stuurt, maar dat is niet zoals het er nu voor staat,” stelt onderzoeker Pat Troutman. “Wanneer we de verschillende mitigatie-technieken bij elkaar optellen, zijn we optimistisch dat het leidt tot een succesvolle Marsmissie met een gezonde bemanning die – nadat deze weer op aarde is teruggekeerd – nog een lang en productief leven zal leiden.”

De gevaarlijke straling
Er zijn – buiten het beschermende magnetische veld van de aarde – verschillende soorten potentieel gevaarlijke straling. Zo zijn er de deeltjes die vrijkomen wanneer de zon actief is (ook wel Solar Particle Events, kortweg SPE’s genoemd). En er is kosmische straling. En dan zijn er nog de vanallengordels (twee gordels van geladen deeltjes rond de aarde).

Straling is een probleem. Maar NASA heeft eerlijk gezegd grotere problemen. Zo gaf de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie eerder dit jaar nog toe onvoldoende geld te hebben om mensen naar Mars te sturen. En daarom heeft NASA dus ook nog geen datum geprikt voor de eerste Marslanding. Overigens wil dat niet zeggen dat het nog decennia gaat duren voor mensen voet op Mars zetten. Het is alleen twijfelachtig of de eerste mensen op Mars met een NASA-embleem op de borst rondlopen. Voor nu lijkt het aannemelijker dat die eerste astronauten bijvoorbeeld bij SpaceX op de loonlijst staan.

DNA-beschadigingen
NASA kan mensen beschermen tegen SPE’s door ze beschutting te laten zoeken in een deel van een ruimtesonde met extra dikke wanden. Veel lastiger is het om dezelfde astronauten te beschermen tegen kosmische straling. Deze energetische deeltjes zijn overal en kunnen dwars door metaal, plastic, water en celwanden reizen. En wanneer de deeltjes door dergelijke materialen breken, leidt het tot allerlei reacties waarbij protonen, neutronen en en andere deeltjes vrijkomen. En die ‘secundaire straling’ kan nog wel eens gevaarlijker blijken dan de oorspronkelijke straling. “Eén van de meest uitdagende onderdelen van de reis naar Mars is de kans dat men bloot wordt gesteld aan straling en de gevolgen die dat aan boord en op lange termijn voor de gezondheid heeft,” stelt onderzoeker Lisa Simonsen. “Deze ioniserende straling reist dwars door levende weefsels en zet energie af die structurele beschadigingen veroorzaakt aan DNA en veel cellulaire processen verandert.”

Ideetjes
Bescherming bieden tegen kosmische straling heeft dan ook prioriteit als we ons voor willen bereiden op een missie naar Mars. Maar ja, hoe doe je dat? NASA heeft er verschillende ideeën over en verkent ze op dit moment. Zo wordt er gekeken naar beschermende materialen die verwerkt kunnen worden in ruimtesondes en ruimtepakken. Maar ook naar medicatie die het effect van kosmische straling kan bestrijden. Tevens wordt er apparatuur ontwikkeld die de hoeveelheid straling kan monitoren. En er wordt gewerkt aan betere ruimteweervoorspellingen en snellere raketten (die de reisduur en dus de duur van blootstelling aan kosmische straling terug kunnen brengen).

Een combinatie van die studies moet astronauten straks de best mogelijke bescherming bieden tijdens een missie naar Mars. Voor het zover is, moet er echter nog wel een hoop werk verzet worden. Maar NASA twijfelt er geen moment aan dat de puzzelstukjes uiteindelijk op hun plek vallen. Sterker nog: dat moet wel. Want een bemande missie naar Mars is in de ogen van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie nog altijd een noodzakelijkheid. “Mars is de beste optie die we op dit moment hebben als we de langdurige aanwezigheid van mensen willen uitbreiden,” stelt Troutman. “We hebben (op Mars, red.) al waardevolle grondstoffen voor mensen ontdekt, zoals waterijs onder het oppervlak en we hebben geologisch- en klimaatbewijs dat op Mars ooit sprake was van omstandigheden die gunstig waren voor leven. Wat we leren over Mars zal ons meer vertellen over het verleden en de toekomst van de aarde en ons helpen om de vraag of er buitenaards leven is, te beantwoorden.”